آزاده باقری، رها؛ فصل چهارم مسابقه معمایی «سرنخ» با ساختاری تازه، بخش نمایشی پررنگتر و ترکیب عوامل جدید از شبکه نسیم پخش میشود. در این فصل مسعود تکاور که سابقه ساخت فیلم و سریال پلیسی دارد، کارگردان است و اتابک نادری بهعنوان بازیگر نقش کارآگاه با برنامه همکاری میکند. همچنین مجید واشقانی مجری سری جدید «سرنخ» است.
آریا طاهری، تهیهکننده برنامه درباره تفاوت آن با سریهای قبل به خبرنگار «رها» گفت: «در فصل چهارم به این نتیجه رسیدیم بخش نمایشی باید سهم بزرگتری داشته باشد؛ چون در فصلهای قبل مخاطب بیشتر «ناظر» روند پروندهها بود تا این که «درون موقعیت» قرار بگیرد. تحلیلها و نظرسنجیها نشان میداد اطلاعات به او منتقل میشود، اما تجربه عاطفی و فضایی کافی ندارد؛ بنابراین این تغییر فقط یک انتخاب زیباییشناسانه نبود؛ بلکه پاسخی به نیاز مخاطب بود تا بتواند در فضای صحنه جرم، انگیزهها و رفتارها غوطهور شود. احساس کردیم باید آن فاصله میان تماشاگر و موقعیت کم شود تا روند استنتاج برایش ملموستر و جذابتر شود.»
او با بیان اینکه درگیر شدن بیشتر مخاطب در فصل تازه «سرنخ» دارای شاخص قابلاندازهگیری بوده است، افزود: «یکی از مهمترین شاخصها افزایش چشمگیر مخاطب در فصل تازه میزان بازدید فصل چهارم نسبت به فصول قبل و در مقایسه با دیگر برنامههای همزمان است. شاخص مهم بعدی «زمان ماندگاری مخاطب» است؛ اینکه چقدر توانستهایم توجه او را حفظ کنیم. میزان مشارکت در فضای آنلاین و تحلیل محتوا نیز بررسی میشود تا بفهمیم کیفیت این درگیری چطور بوده است. از طرف دیگر، الگوی عملکرد شرکتکنندگان برای ما معیار است؛ معمای بیش از حد ساده یا بیش از حد سخت بلافاصله خودش را در رفتار آنها نشان میدهد. پس مجموعهای از دادههای کمی و تحلیلی را کنار هم قرار میدهیم و ازاینرو موضوع با حدس شخصی نمیسنجیم؛ چند شاخص را در این زمینه در نظر میگیریم.»
طاهری درباره چرایی انتخاب مجید واشقانی برای اجرای فصل چهارم «سرنخ» توضیح داد: «ما فقط به سابقه مجید واشقانی در اجرا نگاه نکردیم. مهم این بود که لحن و شخصیت او چطور میتواند پلی بین فضای نمایشی و فضای واقعی مسابقه باشد. او هم تجربه بازیگری دارد و هم دارای توانایی برقراری ارتباط صمیمانه است؛ بدون آنکه اجرایش ساختگی باشد. صراحت و صداقتی که در بیانش هست، به مخاطب حس شفافیت میدهد. این ترکیب برای فصل چهارم که فضای سینماییتری دارد ضروری بود و در گزینههای دیگر کمتر یافت میشد.»
او همچنین گفت: «در فصلهای قبلی مجری مجبور بود هم توضیح بدهد، هم تحلیل کند، هم در دل پرونده باشد. حالا مجری صرفاً هدایتگر است و کارآگاه فقط در بخش نمایشی نقش دارد. این تفکیک باعث شد لحن اجرا شفافتر، ریتم روایت پویاتر و مرز میان واقعیت مسابقه و بخش نمایشی واضحتر شود. مخاطب دیگر احساس نمیکند توضیحات تحلیلگرایانه بخشی از درام است؛ یعنی مرز میان روایت واقعی مسابقه و بخش نمایشی بسیار روشنتر شده.»
این تهیهکننده درباره این که چگونه میان عنصر نمایشی و مفاهیم «سرنخ» تعادل ایجاد شده است، بیان کرد: «در فصل چهارم «سرنخ» برای حفظ تعادل، قواعد مشخصی داریم. هر عنصر بصری فقط باید فضا ایجاد کند و نباید باعث گمشدن اطلاعات کلیدی شود. تیم اتاق فکر، پروندهها را چندین بار شبیهسازی میکند تا مطمئن شویم جذابیت بصری تحلیل را مختل نمیکند. در نهایت، چالش ذهنی مخاطب برای ما محور است.»
طاهری درباره پیچیدهتر شدن پروندهها در فصل جدید هم گفت: «پیچیدگی یعنی چندلایه بودن انگیزهها، سرنخهای متناقضِ کنترل شده و مسیرهای فرعیِ واقعی که شرکتکننده را مجبور میکند فرضیههای دقیقتری بسازد که در این فصل بیشتر از فصلهای قبل نمود پیدا کرده است. تمرکز ما در فصل چهارم بیش از بازجویی، بر ساختار سرنخها بوده است. اینکه شرکتکننده مجبور شود بازسازی ذهنی دقیقتری از صحنه داشته باشد، برایمان مهمتر از طولانی کردن بازپرسی است.»
تهیهکننده «سرنخ» در توضیح دلایل تغییرات بصری فصل جدید، اظهار داشت: «نورپردازی، دکور و آرت دیریکشن کاملاً بازطراحی شد. نورها از حالت تخت قبلی فاصله گرفتند و به سمت کنتراستهای بالاتر رفتند. رنگبندی سردتر و واقعیتر شد و حس یک فضای حرفهای تحقیقات را منتقل میکند. دکور بافت دارتر و جزئیات دارتر شده است. نگاه مسعود تکاور در این بخش بسیار مؤثر بود و او در مقام کارگردان جهان بصری را به سمت تنش موقعیتی و واقعگرایی سینمایی برد.»
او در پاسخ به این که دلیل اصلی همکاری با مسعود تکاور برای کارگردانی «سرنخ» چه بود، عنوان کرد: «نگاه مسعود تکاور بر داستانگویی تصویری است نه روایت توضیحی. به همین خاطر میزانسنها دقیقتر شد، دوربینها معنیدارتر حرکت میکنند و ریتم روایت تصویری با ریتم معما هماهنگتر شده است. او برخی عناصر ثابت برنامه مثل نوع ورود کارآگاه یا زاویه دید مخاطب را بازتعریف کرد و فصل چهارم را به یک تجربه نزدیک به «معمای دراماتیزه شده» رساند.»
طاهری درباره چگونگی هدایت بیش از ۲۰۰ بازیگر تئاتر توضیح داد: «پیش از ضبط، جلساتی برای تنظیم لحن برگزار و برای هر شخصیت شناسنامه مشخصی نوشته شد. هنگام ضبط هم یک بازیگردان روی انرژی، مکثها و حرکتها نظارت داشت. این باعث شد انرژی طبیعی تئاتریها حفظ شود؛ اما از مرز اغراق عبور نکند و فضا همچنان پلیسی و واقعی باقی بماند.»
او با تأکید بر توجه به بازخورد مخاطبان در تولید و اجرای فصل چهارم «سرنخ» گفت: «بازخورد فصل چهارم نسبت به فصلهای قبل نشان میدهد هم سختگیری مخاطب بیشتر شده و هم توقعش از برنامههای پلیسی بالاتر رفته است. خوشبختانه پیچیدهتر شدن پروندهها و فضای سینماییتر، با همین انتظار مخاطب هماهنگ بود و واکنشها مثبتتر شد.»
طاهری در جواب به این که آیا «سرنخ» مدعی کاهش جرایم است، بیان کرد: «در مورد اثرگذاری اجتماعی برنامه، برای این فصل هم یک پژوهش تازه انجام خواهیم داد تا بدانیم مخاطب نسبت به مسائل امنیتی، اجتماعی و شیوههای پیشگیری چقدر آگاهتر شده است. هدف ما ادعای کاهش مستقیم جرم نیست؛ هدفمان بالابردن سواد موقعیتی مردم و آشنایی آنها با الگوهای رفتاری خطرناک است. با تغییرات فصل چهارم، میتوان گفت این فصل برای ما حکم یک «شناسنامه تازه» دارد و فقط یک تجربه موقت برای آزمودن قالب جدید نیست.»
آریا طاهری در پاسخ به این سؤال که «سرنخ» قرار است فصل پنجم هم داشته باشد گفت: «اگر فصل پنجم برنامه ساخته شود، مسیر درست این است که «سرنخ» همچنان روی مرز میان مسابقه و درام حرکت کند و نه از عنصر تحلیلی مسابقه دور شود و نه از روایت سینمایی. بهترین مسیر یک رئال درام مسابقهای است ترکیبی که هم فضای پلیسی را جدی میگیرد و هم تجربه معمایی هوشمندانه برای مخاطب میسازد.»