مصطفی قاسمیان، رها؛ مجموعه تلویزیونی «شیشماهه» اثر جدید مهران مدیری که به تازگی به پایان رسیده است، جز بازیگران اصلی، از حضور خود این سریالساز پرسابقه تلویزیون هم در یکی از نقشهای مکمل بهره میبرد. نقش او که با عنوان «استاد» شناخته میشد و به نظر نام مشخصی نداشت، نسبت به نقش دیگر بازیگران شناختهشده اثر، بسیار کوتاه بود و تنها در بعضی از قسمتهای مجموعه حضور داشت، اما از لحاظ مختصات شخصیتی، واجد نکات قابل توجهی بود که آن را به تجربهای همراستا و هماهنگ با حضورهای اخیر مهران مدیری در فیلمها و سریالهای سالهای اخیرش تبدیل کرد.
مرشدهای بینام «رهتوشه» و «جهانگیر»
«دکتر رهتوشه» با بازی حسن معجونی، یکی از شخصیتهای اصلی سریال «شیشماهه» بود که با عنوان یک «روانشناس تجربی» فعالیت میکرد و به مثابه کنایهای به مشاوران فاقد مدرک قانونی روانشناسی طراحی شده بود. این شخصیت تحت تعالیم استاد و مرشد بزرگی با بازی مهران مدیری قرار داشت که به نام «استاد» شناخته میشد و سخنان انگیزشی و روانشناسانه زرد او، همواره تحسین و شگفتی «دکتر رهتوشه» را برمیانگیخت.
در «قهوه پدیری» سریال قبلی مهران مدیری نیز که سال گذشته در نمایش خانگی به انتشار رسید، شخصیتی با مختصات مشابه وجود داشت. در این اثر «جهانگیر» با بازی سام درخشانی هرگاه در زندگیاش به مشکل میخورد، برای دریافت راهنمایی و توصیه، به خدمت یک استاد و مرشد منزوی و گوشهنشین میرسید؛ فردی که خصوصا در حوزه اقتصاد صاحبنظر بود و به «جهانگیر» راهنمایی میداد. جالب آن که این شخصیت هم با بازی مهران مدیری، نام خاصی نداشت و در طول سریال فقط با نام «اون» شناخته میشد!
نکته مهم آن که در هردوی این آثار به اقتضای ژانر کمدی اثر، این شخصیتها به بیان نکات عجیب و اشتباه میپرداختند، اما همواره از سوی شخصیتهای اثر، مورد وثوق و اعتماد قرار داشتند.
از «تاسیان» تا «افعی تهران»
جایگاه استادی شخصیتهای یادشده البته تنها به آثار کمدی مهران مدیری منحصر نیست و در برخی از فیلمها و سریالهای دیگر این بازیگر در سالهای اخیر نیز دیده میشود. مثلا این بازیگر در درام عاشقانه «تاسیان» به کارگردانی تینا پاکروان، نقش «دکتر رجبزاده» را ایفا میکرد که در قامت یک مدرس چپگرای دانشگاه، استاد و مرشد عدهای از دانشجویان جوان بود و حتی یک مبارز قدیمی مانند «منوچهر» (رضا بهبودی) را هم تحت تاثیر قرار داده بود.
مدتی پیش از پخش این اثر، مهران مدیری در سکانس کوتاهی از سریال «افعی تهران» نیز در نقش خودش حاضر شد و به شکلی قابل تامل، در این سکانس از جایگاه بالاتر یک فیلمساز پرتجربه، سخن «آرمان بیانی» (پیمان معادی) را -که فیلم اولش را ساخته بود- تایید میکرد و میگفت: «جادوی سینما همینه دیگه. تجربهش کردی. تا این کارو نمیکردی، متوجه نمیشدی. سینما که هیچ، خونواده از همهچی مهمتره.» و میرفت!
در نگاهی عامتر، حتی بازی مهران مدیری در نقش رمال در یک سکانس از فیلم «آدمفروش» (تابستان همان سال) نیز که شخصیتهای اثر را به خدمت میپذیرفت و مورد پرسشهای آنان درباره پشت پرده مسائل و مشکلات زندگیشان قرار میگرفت، شبیه به همین مضمون را به ذهن میرساند.
باخدوست و تلخاندیش
همه آنچه خواندید، در حالی است که به نظر میرسد این ستاره محبوب در سالهای اخیر طی معدود گفتوگوهای رسانهای خود نیز تلاش کرده شخصیتی از خود به نمایش بگذارد که با آنچه مخاطبان از یک کمدین انتظار دارند، متفاوت است. اگرچه بر اساس تصورات عمومی، شخصیت واقعی یک کمدین، احتمالا دارای حس شوخطبعی بالا، خندهرو و حتی شاید امیدوار باشد، اما مدیری در اظهارنظرهایش خود را فردی جدی، عمیق و تلخاندیش معرفی میکند که اعتقاد دارد «دنیا دیگه به درد نمیخوره».
مهران مدیری در گفتوگوهای یادشده، سلیقه موسیقیایی خود را با آثار چهرههایی چون باخ، موتزارت و بتهوون منطبق میداند، از علاقهاش به تماشای آثار اجتماعی و تلخ به جای فیلمهای کمدی میگوید و مدعی است که روزانه چند ساعت به تنهایی مینشیند و به تفکر میپردازد.
روشن نیست آیا نقشآفرینی این بازیگر در جلد شخصیتهای مذکور که همراه با اظهارنظرهای متفاوت رسانهای، شمایل یک استاد بزرگ و روشنفکر عمیق را در سالهای اخیر برای مهران مدیری ساخته، به صورت تصادفی رخ داده یا آگاهانه و حاصل یک سناریوی طراحیشده با هدف ایجاد پرسونایی متفاوت برای این ستاره سینماست. اگرچه شاید حضور وی در آثاری چون «تاسیان» یا «آدمفروش» تا حد زیادی اتفاقی به نظر برسد، ولی ایفای یک نقش مشابه در دو سریال متوالی به کارگردانی خودش و حضوری کوتاه و همراستا با این پرسونا در «افعی تهران» که توسط تهیهکننده سریالهای اخیر خود او تهیه شده، شائبه تمایل جدی این بازیگر را برای ساخت پرسونای یک «مرشد روشنفکر» به ذهن میرساند.