مصطفی قاسمیان، رها؛ امروز پنجشنبه ۱۵ آبانماه در حالی فراخوان چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر به انتشار رسید که پس از ۴ دوره، بار دیگر پیشوند «ملی» به نام آن بازگشته و نام این رویداد را به جشنواره ملی فیلم فجر تغییر داد.
این رویداد که برای دومین دوره متوالی با دبیری منوچهر شاهسواری برگزار میشود، در مرحله فراخوان، تفاوتهای قابل ملاحظهای نسبت به دوره گذشته دارد که این گزارش به بررسی این موارد میپردازد.
از جمله مهمترین نکات این فراخوان، محدودیت پذیرش ۲۲ اثر در بخش سودای سیمرغ این دوره است که میتواند آن را بسیار متفاوت از دوره گذشته کند.
حذف نگاه نو و تغییر عجیب تعریف فیلم اول
یکی از مهمترین تفاوتهای فراخوان فجر ۴۴ با فجر ۴۳ و بسیاری از ادوار پیشین، حذف کامل بخش نگاه نو و ادغام نمایش آثار مختلف اعم از فیلم اول و فیلمهای حرفهای در کنار یکدیگر در بخش سودای سیمرغ است. بر این اساس سیمرغ بهترین فیلم اول حذف شده و تنها سیمرغ بهترین کارگردانی اول در کنار باقی جوایز بخش اصلی اهدا خواهد شد.
در این فراخوان همچنین سیمرغ جایزه ویژه هیئت داوران به بهترین دستاورد فنی یا هنری فیلم اول که در فراخوان فجر چهل و سوم وجود داشت و قرار بود در اختتامیه اهدا شود، دیده نمیشود. این جایزه البته در دوره گذشته هم اعطا نشد، چراکه در آن زمان با تغییر دولت و تغییر دبیر جشنواره، بخش نگاه نو با وجودی که در فراخوان بود، در بخش اصلی ادغام شد تا در نهایت دوره چهل و سوم، شبیه به فراخوان دوره چهل و چهارم به پایان برسد.
نکته مهم آن که در این فراخوان، تعریف «فیلم اول» نیز متفاوت از گذشته است. در حالی که پیش از این اخذ پروانه ساخت رسمی سینمایی، ملاک تعیین فیلم اول دانسته میشد و این مورد برای برخی آثار ادوار گذشته حاشیهساز هم شده بود، در این دوره طبق تبصره ۴ فراخوان، کارگردان اول، فیلمسازی است که «اثری از وی -پیش از برگزاری این دوره از جشنواره- به نمایش درنیامده باشد». این تعریف میتواند فیلمهای ویدیویی، زیرزمینی و حتی تلویزیونی را شامل شود که این مورد خود میتواند محل بحث مجدد قرار گیرد!
جالب آن که در این تعریف، نه «ساخت»، بلکه «نمایش» فیلم معیار دانسته شده و به همین دلیل، طبق این تعریف، فیلمسازی که فیلم اول او توقیف شده و به نمایش جشنوارهای، تلویزیونی یا پلتفرمی درنیامده، همچنان فیلماولی خواهد بود!
شرط پریمیر برگشت
شرط نمایش اول فیلمهای سینمایی که در فراخوان دوره چهل و سوم وجود داشت، ولی بعد از تغییر دولت و تغییر دبیر، با صدور اطلاعیهای جداگانه حذف شد، در دوره چهل و چهارم به جشنواره فجر برگشته است. بنابراین جز آثاری که در جشنوارههای رسمی داخلی مثل جشنواره فیلمهای کودکان و نوجوانان اصفهان به نمایش درآمدهاند، باقی آثار این رویداد نباید پیش از این نمایش جشنوارهای جهانی را تجربه کرده باشند.
این اتفاق سال گذشته زمینهساز حضور آثاری چون «سونسوز»، «ترک عمیق» و «داد» در بخش رقابتی اصلی فجر شد.
حذف جایزه ویژه هیئت داوران
در این فراخوان همچنین فهرست جوایز بخش سودای سیمرغ دستخوش تغییراتی شده است که مهمترین آن را میتوان حذف سیمرغ جایزه ویژه هیئت داوران دانست؛ جایزهای که برای سالها اعطا میشد و امسال دیگر وجود نخواهد داشت.
تفکیک جایزه فیلمنامه به دو سیمرغ بهترین فیلمنامه اقتباسی و بهترین فیلمنامه غیراقتباسی نیز از موارد مهمی است که البته به وجود ۵ فیلمنامه اقتباسی مشروط شده. همچنین با ادغام دو سیمرغ صدا (صداگذاری و صدابرداری) جایزه «سیمرغ بلورین بهترین صدای فیلم» اعطا خواهد شد.
در این فراخوان همچنین اثری از جایزه ویژه جشنواره که در برخی ادوار اخیر وجود داشت، دیده نمیشود.
تهیهکنندگی مستند جایزه میگیرد
در بخشهای مستند و کوتاه چهل و چهارمین جشنواره ملی فیلم فجر نیز تغییرات اندکی دیده میشود که از جمله آنها میتوان به اضافه شدن سیمرغ بهترین تهیهکنندگی فیلم مستند اشاره کرد. در این بخشها از هیئت انتخاب مستقلی سخنی به میان نیامده، چراکه اعلام شده جوایز بخش مستند از میان ۱۱ فیلم بلند ایرانی ارائهشده به نوزدهمین جشنواره سینماحقیقت اعطا خواهد شد و جایزه بهترین فیلم کوتاه به یکی از آثار معرفیشده از سوی دبیرخانه چهل و دومین جشنواره فیلم کوتاه تهران خواهد رسید.
جالب آن که حداقل زمان فیلمهای کوتاه این دوره از جشنواره فجر از ۳ دقیقه به ۵ دقیقه رسیده است.