محراب توکلی، رها؛ رضا ترکمان از جمله سینماگران باسابقه و شناختهشده در حوزه طراحی صحنه و جلوههای ویژه میدانی است. او از دهه هفتاد کار خود را بهعنوان یک عضو در تیم طراحی صحنه آغاز کرد و در اواسط دهه هشتاد به شکل مستقل به این کار ادامه داد. در کارنامه ترکمان فیلمها و سریالهای زیادی دیده میشود که بیشتر آنها در حوزه دفاع مقدس و جنگ هستند. به گفته خود ترکمان بخش زیادی از فعالیتهای حرفهای او در عراق، سوریه و لبنان سپری شده است. از آخرین فعالیتهای ترکمان پیش از همکاری با مهدی شامحمدی در فیلم «جانشین» و کسب سیمرغ بلورین بهترین جلوههای ویژه میدانی برای این اثر میتوان به فیلم سینمایی «شمال از جنوب غربی» به کارگردانی حمید زرگرنژاد اشاره کرد. ترکمان در گفتوگوی خود با خبرنگار «رها» به همکاریاش با مهدی شامحمدی و دیگر عوامل فیلم سینمایی «جانشین» گفت.
ترکمان در ابتدای صحبتهای خود به آشناییاش با مهدی شامحمدی اشاره و عنوان کرد: آقای شامحمدی فیلم «شمال از جنوب غربی» را دیده بودند و از جلوههای آن فیلم راضی بودند. به همین واسطه با ایشان آشنا شدم. جلسات متعددی برگزار شد و به نتایج خوبی دست یافتیم. درباره اینکه صحنهها را چگونه اجرا کنیم، تبادل فکر و نظر داشتیم. همه جوانب را در نظر گرفتیم. اینکه چگونه پیش برویم و چگونه انفجارها را طراحی و اجرا نماییم. تقریباً هفت، هشت یا حتی ده جلسه در دفتر برگزار کردیم تا اینکه به شروع مرحله تولید در استان گیلان رسیدیم و به اصطلاح فیلم کلید خورد.
۷۵ انفجار در یک موقعیت!؛ تجربه آقای شامحمدی کلید رسیدن سیمرغ بود!
وی خاطرنشان کرد: به عقیده من یکی از عوامل اصلیای که باعث شد فیلم «جانشین» در بخش جلوههای ویژه میدانی سیمرغ بگیرد و از سایر آثار متمایز شود، پیشینه جنگی و تجربه آقای شامحمدی بود. ایشان مدل و شیوه اجرای انفجارها را بهخوبی میشناختند. از طرفی تعداد انفجارها بسیار زیاد بود. این انفجارها به خوبی در پلانهایی که آقای براتی (فیلمبردار) ثبت کردند و در قاببندیهای ایشان به درستی قرار گرفت و باید بگویم جملگی این پلانها سنگین و پیچیده بودند. یکی از پلانها داخل کانال بود که حدود ۷۵ انفجار در آن کار گذاشته بودیم، ۲۰ هنرور حضور داشتند و دوربین بهصورت مستندوار وارد کانال میشد و در اطراف آنها انفجار رخ میداد. این صحنه فوقالعاده سنگین و پراسترس بود. زیرا اکثر هنرورها در کارنامه خود سابقه پروژههای تاریخی داشتند اما تجربه کار جنگی نداشتند. بنابراین نیاز به هماهنگی آنها با صحنه و توضیح خط به خط موقعیت برای آنها باید به طور متعدد انجام میگرفت. تمام این موارد که خدمت شما عرض کردم، پیچیدگی کار را چند برابر کرده بود. با این وجود اما با حضور آقای شامحمدی از این چالشها به خوبی عبور کردیم.
تعداد نامزدیهای «جانشین» در فجر؛ دست کم باید ۵ الی ۶ نامزدی میآوردیم!
ترکمان در پاسخ به این سوال که چرا فیلمبرداری و طراحی صحنه «جانشین» حتی نامزد دریافت سیمرغ نشد، اظهار کرد: دلیل دقیق آن را واقعا نمیدانم! باید به شما بگویم که من در طراحی جلوههای میدانی تعامل بسیار نزدیکی با آقای سعید براتی فیلمبردار و طراح صحنه آقای بهزاد جعفری داشتم و از اینکه این دو رشته نامزد نشدند تعجب کردم! تصور میکردم دستکم ۵ یا ۶ نامزدی خواهیم داشت. صحنهها فوقالعاده سنگین بودند. سنگر بتنی را آقای جعفری از صفر تا صد ساختند. جایی که بیابان کاملاً برهوت بود، به محیط جنگی واقعی تبدیل شد. قابهای زیبای آقای براتی، تاثیرگذاری فیلم را دو چندان کرده بود. البته بازیها -خصوصاً بازی آقای آرمان درویش- نیز در تاثیرگذاری فیلم بسیار مهم بودند.
صحنهای که اشک مهدی شامحمدی را درآورد!
وی در ادامه گفت: بگذارید به یکی از سکانسهای فیلم اشاره کنم. به سکانس شهادت شکیب شجره. در آن موقعیت عوامل پشت صحنه همه منتظر کات بودند. به یاد دارم آقای براتی و حتی خود آقای شامحمدی چشمشان پر از اشک شده بود.
ترکمان در خصوص وضعیت و امکانات سینمای ایران در عرصه طراحی جلوههای ویژه میدانی عنوان کرد: امروزه جلوههای ویژه میدانی در سینمای ایران بسیار دشوار شده است. تجهیزات یا محدود است یا اصلاً در دسترس نیست. هماهنگیها و تأمین متریال مورد نیاز بسیار مشکل است. برای مثال در همان لوکیشن فیلمبرداری، حداقل به ۱۵ تا ۲۰ تانک واقعی نیاز داشتیم؛ حملونقل و انتقال تجهیزات بسیار سخت شده است. ساخت فیلم جنگی واقعاً شجاعت و دل و جرات میخواهد. بگذارید راحت بگویم: «جگر میخواهد!» تهیهکننده و کارگردانان این عرصه با مشکلات فراوانی برای ساخت یک فیلم در این ژانر روبهرو هستند. تعداد فشنگها محدود است؛ نمیدانم دلیل آن هزینههاست یا نامهنگاریها و هماهنگیهای اداری. اگر کارگردان بگوید در یک پلان ۵۰ انفجار میخواهد، دستش بسته میماند و ما مجبوریم بگوییم امکانپذیر نیست. از طرفی کار در شهرستان فوقالعاده دشوار است. به همین دلایل، تعداد فیلمهای جنگی ساختهشده بسیار کم است.
ترکمان در پایان خاطرنشان کرد: به امید خدا که وضعیت جلوههای ویژه میدانی تکانی بخورد، تدبیری اندیشیده شود و تجهیزات لازم وارد کشور گردد تا کارها آسانتر انجام شود. از آقای شامحمدی بسیار سپاسگزارم. واقعاً همراه و همفکر بودند. آقای روحالله سهرابی تهیهکننده و آقای مصطفی احمدی با تمام وجود پای کار آمدند. «جانشین» با تمام سختیهایش ساخته شد. آن هم به این خاطر که آقای شامحمدی مانند رستم، استوار و محکم پشت ساخت آن ایستاد. از این رو به نظر من در داوری بسیار مظلوم واقع شد!