مصطفی قاسمیان، رها: صنعت نمایش خانگی که در سالهای گذشته با رشدی قابل توجه، ناگهان به یکی از سرگرمیهای اصلی طبقاتی از جامعه تبدیل شد، در یک سال اخیر با ورود شرکتهای تازه، از انحصار گذشته درآمده و حالا تقریبا از ۵ یا ۶ بازیگر بزرگ تشکیل شده که همهساله به تولید و پخش سریال، رئالیتیشو و اکران آنلاین فیلمهای سینمایی میپردازند. بر خلاف برخی دیگر از صنایع فرهنگی و اقتصادی کشور، در بازار نمایش خانگی، رقابتی واقعی میان پلتفرمهای وابسته به شرکتهای بزرگ غیردولتی برقرار است که با اقتضائات بازار پیش میرود و در اغلب موارد بر اساس تقاضای مشتریان شکل میگیرد.
در گزارش پیش رو که اولین قسمت از سلسله گزارشهای رها برای بررسی وضعیت پلتفرمهای نمایش خانگی به شمار میآید، عملکرد فیلیمو و فیلمنت بهعنوان دو بازیگر بزرگتر و پرکاربرتر این عرصه در نیمه ابتدایی سال ۱۴۰۴ تحلیل شده است. در گزارشهای بعدی به بررسی عملکرد سایر پلتفرمها خواهیم پرداخت.
فیلیمو؛ از هیاهوی «تاسیان» تا آرامش «اکنون»
فیلیمو متعلق به شرکت صباایده که پرکاربرترین پلتفرم ویاودی ایرانی محسوب میشود، سال ۱۴۰۴ را در حالی شروع کرد که «تاسیان» پرسروصدا را به عنوان تنها سریال داستانی در حال انتشار داشت و بیشتر جدول پخش هفتگیاش را با برنامههای ترکیبی شامل «جوکر ۲»، «اکنون» و «سپنج» پر کرده بود. این پلتفرم از نیمه خردادماه و پایان «سپنج»، سریال کودک و نوجوان «آرزوهای چپکی» را به دست پخش سپرد و از نیمه تیرماه مجموعه «شکارگاه» را که با شیدا مشترک شده بود، به جدول پخش اضافه کرد. با پایان «تاسیان»، در شهریورماه «محکوم» جای آن را در روزهای جمعه گرفت و سریال اصلی فیلیمو شد. اگرچه اغلب سریالهای این پلتفرم در نیمه اول سال بیننده فراوانی داشتند، ولی هیچیک نتوانستند موفقیت بزرگی برایش رقم بزنند.
این سرویس ویاودی در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۴، فصل سوم مسابقه «صداتو»، فصول ۶ تا ۸ رئالیتیشوی «شام ایرانی»، نیمه دوم برنامه «اکنون»، قسمتهای پایانی گفتگوهای اندیشهای «سپنج» و قسمتهای نخست فصل پنجم «ممیزی» را منتشر کرد تا در عرصه محصولات غیرنمایشی رقیب اصلی خود را با فاصله جا بگذارد. فیلیمو همچنین تنها پلتفرمی بود که طی ایام جنگ با رژیم صهیونیستی، ویژهبرنامهای را با عنوان «شرایط خاص» در ۵ قسمت به پخش رساند. فیلیمو البته برنامه «ماچارتا» را که برای آپارات (پلتفرم کاربرمحور صباایده) تولید میشد، به صفحه نخست خود آورد و البته ویژهبرنامه «وطن و تن» را با مسعود فراستی به پخش رساند که به علت دریافت نکردن حقوق پخش فیلم «موقعیت مهدی»، با حواشی هم مواجه شد. در این میان باز هم «جوکر: طبقه بیست و یک» بسیار پربییننده بود، «اکنون» نظر برخی علاقمندان را جلب کرد و «شام ایرانی» شکست سختی خورد.
«اکنون» با میزبانی سروش صحت یکی از استانداردترین محتواهای فیلیمو در نیمه نخست امسال بود
در ۶ ماه اول سال ۱۴۰۴، پلتفرم فیلیمو حدود ۱۵ عنوان فیلم سینمایی را به صورت اکران آنلاین به نمایش درآورد که از جمله عناوین شاخص یا پرفروش آنها میتوان به «دایناسور»، «برف آخر»، «بامبولک»، «اسفند»، «زودپز» و «صبحانه با زرافهها» اشاره کرد. در حالی که فیلمهای مستند معمولا در پلتفرمهای اصلی اکران آنلاین نمیشوند، این سرویس همچنین مستند «فرار از قصر» را نیز به اکران آنلاین درآورد.
اگرچه پایانبندی «تاسیان» حواشی زیادی ساخت، ولی اغلب حواشی به خود محصول و سازندگان آن گره خورد و پلتفرم پخشکننده از آنها در امان ماند. معرفی اولین پلن اشتراک بدون آگهی توسط فیلیمو هم با بازخوردهای متفاوتی مواجه شد که برخی آن را نوآورانه و مفید و برخی در راستای سودجویی بیشتر دانستند. در عین حال اقدام این سرویس در حذف امکان نمایش رایگان قسمتهای آخر سریالها با اشتراک رایگان اپراتورها، انتقاداتی را برانگیخت، ولی چندان در فضای رسانهای بازتاب نیافت.
فیلیمو برای پلن اشتراک دارای آگهی، ماهانه ۱۹۸ هزار تومان و برای پلن اشتراک بدون آگهی ماهانه، ۳۳۸ هزار تومان از کاربرانش دریافت میکند.
فیلمنت؛ از خشونت «وحشی» تا طنازی «اجل معلق»!
دومین پلتفرم بزرگ بازار ویاودی که طی ۳ سال اخیر با سرمایهگذاری گروه صنعتی گلرنگ رشدی ناگهانی را تجربه کرده و از بازیگر سوم به رقیب اصلی بازیگر چیره بازار تبدیل شده، فیلمنت است که در نیمسال ۱۴۰۴ هم عملکرد نسبتا مناسبی داشت و از نظر محتوایی، نظر برخی تماشاگران را حتی بیش از فیلیمو جلب کرد.
فیلمنت سال ۱۴۰۴ را در حالی آغاز کرد که یک سوم پایانی «جانسخت» را به نمایش میگذاشت و رئالیتیشوی مافیایی «دن» آن به نیمه رسیده بود. این سرویس در تعطیلات نوروز، نسخه سریالی قسمت دوم فیلم «خجالت نکش» را که با عنوان فرعی «جدایی قنبر از صنم» در سینما اکران شده بود، پخش کرد؛ جالب این که برنامه انتشار این مینیسریال ۸ قسمتی کمدی در تعطیلات، یک روز در میان طراحی شده بود که پیش از این کمتر در نمایش خانگی اتفاق افتاده بود.
از اواخر فروردینماه فصل اول «وحشی» به فیلمنت رسید که توانست موفقترین و پرسروصداترین مجموعه نمایش خانگی در سال ۱۴۰۴ لقب میگیرد. پس از نیمه دوم اردیبهشتماه که مقطع کممحتوایی در فیلمنت بود، با شروع خردادماه «اجل معلق» پخش مشترک خود را در این پلتفرم آغاز کرد و باز هم با پایان «وحشی» در نیمه خردادماه، فیلمنت دورهای کمرونق را تا نیمه تیرماه گذراند؛ زمانی که انتشار «از یاد رفته» و «کارناوال» آغاز شد و ناگهان فیلمنت به رقابت برگشت. از آن زمان تا پایان فصل تابستان، این پلتفرم کار خود را با این آثار همراه با برنامه «کارناوالتر» ادامه داد.
«وحشی» با بازی جواد عزتی با استقبال کاربران فیلمنت در نیمه اول امسال مواجه شد
این سرویس در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۴، گفتگویی منتشرنشده از همایون (محمدعلی تبریزیان) بازیگر قدیمی، نسخه مرمتشده «باشو غریبه کوچک» و نسخه نمایش خانگی «خانه پدری» را در کنار محصولات روتین خود به پخش رساند که برای علاقمندان به سینما جالب توجه بود. اتفاق ویژه برای این پلتفرم، هایجک مجری، کارگردان و شرکتکنندگان مسابقه «گل یا پوچ» از پلتفرم رقیب بود که فیلیمو را وادار کرد برای ساخت فصل جدید این مسابقه، به سراغ چهرههای جدیدی برود. این دو برنامه رقیب البته هنوز به پخش نرسیدهاند.
فیلمنت در نیمه اول امسال، نزدیک به ۱۵ فیلم سینمایی را اکران آنلاین کرد که از جمله آثار شاخص و پرفروش آن میتوان به «بچهزرنگ»، «علت مرگ: نامعلوم»، «ببعی قهرمان»، «کوکتل مولوتف» و «در آغوش درخت» اشاره کرد. این پلتفرم اگرچه در تعداد محصولات (خصوصا رئالیتیشو) از فیلیمو عقب افتاد، اما آثاری خاصپسندتر مثل دو نماینده متوالی ایران در اسکار را به نمایش گذاشت تا در میان محافل هنری محبوبیت بیشتری پیدا کند.
فیلمنت که اواخر تابستان رقم اشتراک را بالا برد، ماهانه ۱۹۰هزار تومان حق اشتراک دریافت میکند که این رقم از سال گذشته تغییری نداشته است.