محمدرضا کاظمی، رها؛ فیلم سینمایی «پیر پسر» را میتوان بدشانسترین فیلم سینمای ایران در سالهای اخیر دانست، اثری که در شرایط خاص کرونا تولید شد و بعد از چهار سال توقیف، وقتی قرار شد در جشنواره فیلم فجر حضور داشته باشد فقط یک سانس در بخش ویژه به دست آورد که با همان تک سانس، توجهات را به سمت خود جلب کرد. چند ماه بعد هم که فیلم پس از کش و قوسهای فراوان به اکران عمومی رسید، کشور درگیر جنگ شد و روزهای طلایی نخست اکران را از دست داد.
این موارد تنها بخشی از بدشانسیهای ساخته اکتای براهنی بود، این فیلم بعد از ۱۴ هفته اکران در حالی که پرفروش ترین فیلم اجتماعی سینما بود به اکران خود پایان داد، آن هم در شرایطی که عملا با تعطیلیهای مربوط به جنگ ۱۲ روزه و تعطیلات محرم و صفر، تقریبا با ۲۵ روز، اکران فیلم متوقف شد. پیگیری ما از شورای صنفی نمایش مشخص کرد که هر اثر سینمایی حداقل ۱۰ هفته اکران میشود و یک فیلم اگر فروش خوبی در سینماها داشته باشد تا ۱۴ هفته اجازه نمایش سراسری دارد، به نظر میرسد با همین فرمول نیز فیلم «پیر پسر» بعد از ۱۴ هفته دیگر اجازه اکران نداشت.
سرانجام قاچاق فیلم چه شد؟
در این وضعیت و پس از پایان اکران عمومی، در حالی که سازندگان «پیر پسر» برنامههای ویژهای برای اکرانهای خارج از کشور و در پایان اکران آنلاین آن داشتند (انتشار نسخه سریالی فیلم با مدت زمان بیشتر و در ۶ قسمت) اما ناگهان نسخه قاچاق آن سر از فضای مجازی درآورد و در کانالهای تلگرامی دست به دست شد و پس از آن هم شبکههای ماهوارهای فارسیزبان آن را پخش کردند.
در سالهای اخیر فیلمهای زیادی در کشورمان با مشکل قاچاق مواجه شدهاند اما مورد «پیر پسر» با اکثر آنها متفاوت بود، چون این نسخه واترمارک مشخصی داشت و سازندگان فیلم که چنین مسئلهای را پیشبینی کرده بودند، برای هر نسخه که در اختیار شخص یا جشنوارههای مختلف بود واترمارکهای متفاوت گذاشته بودند.
این موضوعی بود که حنیف سروری تهیهکننده «پیر پسر» ساعاتی پس از قاچاق فیلم در گفتوگو با خبرنگار رها به آن اشاره کرد و گفت: این فیلم در دو سال اخیر برای جشنوارههای مختلفی ارسال شده و نسخه اولیه بعد از جشنواره روتردام است و با نسخه نهایی فرق دارد و زیرنویسهایش ایراد دارد. اما ما به هرجایی که فیلم را فرستادیم کد و واترمارک مخصوص گذاشتیم و مشخصا معلوم است که این فایل دست چه کسی بوده و از کجا درز کرده. ما تا چند ساعت دیگر فرد را پیدا میکنیم و از طریق حقوقی از او شکایت میکنیم.
شناسایی عامل لو رفتن فیلم
دو هفته بعد از این اتفاقات بار دیگر با حنیف سروری تماس گرفتیم تا ببینیم پیگیریهای حقوقی این ماجرا به کجا انجامید و آیا کسی در این خصوص دستگیر شده یا خیر؟ تهیهکننده «پیر پسر» این بار اخبار تازهتری از فرد مورد نظر داد و عنوان کرد: کسی که نسخه فیلم واترمارک شده را در اختیار داشت و آن نسخه منتشر شده، دقیقا در همان شب از کشور خارج شد. ما باتوجه به واترمارک نسخه لو رفته با آن شخص و لابراتواری که فایل در اختیار آن بود ارتباط گرفتیم، پیگیر شدیم و ایشان ابتدا زیر بار نرفت و برای روز بعد هم با ما قرار گذاشت که همدیگر را ببینیم ولی همان شب از کشور خارج شد.
وی افزود: ما نسخههای مختلف را با واترمارک دراختیار اشخاص قرار داده بودیم و بعد از این اتفاق پیگیر وضعیت این شخص هستیم. روز بعد از ایشان شکایت کردیم و از طریق پلیس فتا هم پیگیر کانالهای تلگرامیِ منتشر کننده این فایل هستیم.
سروری در پایان سخنانش توضیح داد: همکاری ما با این فرد ۴ ماه پیش به اتمام رسیده بود و درست بعد از پایان اکران عمومی و در حالی که برای اکرانهای خارج از کشور و در ادامه اکران آنلاین برنامه ریزی دقیقی کرده بودیم، این نسخه به صورت قاچاق منتشر شد. ما مراحل قانونی را برای پیگرد قضایی ایشان طی کردیم و این فرد در تحت پیگرد قانونی است.
بار دیگر توقیف…
اما اینجا نیز حواشی مربوط به «پیر پسر» به اتمام نرسید و در حالی که سازندگان آن برای جلوگیری از ضرر بیشتر اکران آنلاین فیلم را در «فیلم نت» آغاز کردند، بعد از چهار روز توسط ساترا و به دستور دادستانی بار دیگر «پیر پسر» توقیف و اکران آنلاین آن متوقف شد، آن هم در شرایطی که همین نسخه آنلاین هزاران کاربر جدید به پلتفرم اضافه کرد و در مدت چهار روز در فضای مجازی بیش از ۲ میلیون بازدید داشت که اگر این اکران ادامه پیدا میکرد بار دیگر شاهد رکوردزنی جدیدی از «پیر پسر» بودیم.
این مسئله با واکنشهای زیادی مواجه شد اما مسئولان ساترا و ارشاد در دفاع از این اتفاق گفتند که «پیر پسر» فقط «مجوز اکران عمومی» در سینماها داشته و برای اکران آنلاین باید درخواست جداگانه میدادند که این اتفاق نیافتاده و به همین دلیل از اکران آنلاین آن جلوگیری شده است.
این اتفاق در حالی رخ داده که پیش از این چنین قانونی در ارشاد و ساترا مرسوم نبوده و تمام فیلمهایی که پروانه نمایش داشتند و در سینماها اکران شدند، پس از پایان اکران در یکی از پلتفرمها به اکران آنلاین میرسیدند. پیگیری خبرنگار رها از مسئولان ساترا و ارشاد نیز نتیجهای در پی نداشت و هر دو ارگان توپ را به زمین قوه قضائیه انداختند.
در جدیدترین واکنش نیز نیکنام حسینپور مدیر روابط عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در توئیتی درباره این ماجرا و در واکنش به صحبتهای یکی از نمایندگان مجلس که از وزیر فرهنگ برای عدم اجازه اکران آنلاین «پیر پسر» تشکر کرده بود نوشت: تا جایی که اطلاع دارم به دستور قوه قضائیه به ساترا اکران این فیلم در شبکه نمایش خانگی متوقف شد. هرچند مجوز اکران خانگی هم نداشته.
حالا و در چنین شرایطی هنوز مشخص نیست چطور پای دستگاه قضایی به این ماجرا باز شده و نقش ساترا دقیقا در این میان چه بوده است؟ در چند وقت اخیر که هر اثری در شبکه نمایش خانگی با توقیف یا حاشیهای مواجه شده، ساترا صرفا خود را در جایگاه «مامورم و معذور» قرار داده و از زیر بار پاسخ دادن به جزئیات ماجرا شانه خالی کرده است؛ آیا اکران آنلاین فیلم «پیرپسر» باردیگر به وضعیت عادی بازمیگردد یا تنها مسیر دسترسی مخاطب به این فیلم، استفاده از نسخههای غیرقانونی موجود در فضای مجازی باقی خواهد ماند؟