مصطفی قاسمیان، رها؛ در ۹ ماهی که از سال ۱۴۰۴ گذشته، فیلمهای سینمای ایران توانستند حدود ۲۰ میلیون تماشاگر را به سالنها بکشانند و حدود هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان بلیت به آنها بفروشند؛ ارقامی که اگرچه بزرگ و قابل توجه به نظر میرسند، اما به نسبت یکی دو سال قبل از آن که سینما رونق نسبی گرفته بود، رشد نشان نمیدهند.
نکته قابل توجه این که در این ایام، سینماها با اکران شمار قابل توجهی از فیلمهای تماشاگرپسند مواجه شدند که در جشنواره چهل و سوم فجر به نمایش درآمده بودند، اما بسیاری از این آثار به رغم جذابیت نسبی، نتوانستند در گیشه بدرخشند.
از آنجا که به سنت اغلب سالهای گذشته، احتمالا نه در دیماه و نه پیش از آغاز اکران نوروزی، فیلمهای پرتماشاگر دیگری اکران نخواهد شد، میتوان دریافت اعداد و ارقام گیشه در ۹ ماه نخست سال، با آمار کلی سینمای ۱۴۰۴ فاصله چندانی نخواهد داشت و این امر فرصت مناسبی به دست میدهد که گیشه امسال بررسی و ارزیابی شود.
افزایش تدریجی پس از نوروز ضعیف
سینمای ایران در بهار ۱۴۰۴ که با آمار اکران ضعیف نوروزی شروع شد، اندکی بیش از ۶ میلیون مخاطب داشت و توانست نزدیک به ۵۰۰ میلیارد تومان از گیشه به دست بیاورد. در این فصل، پنج فیلم «دایناسور» با ۱۰۳ میلیارد تومان، «صددام» با ۸۹ میلیارد تومان، «موسی کلیمالله: به وقت طلوع» با ۵۱.۴ میلیارد تومان، «کوکتل مولوتف» با ۵۰.۹ میلیارد تومان و «رها» ۲۷ میلیارد تومان بیشترین آمار را داشتند. در بهار، سالنهای سینمای سراسر کشور در ۲۲۲ هزار سانس، فیلم نمایش دادند.
در تابستان ۱۴۰۴ و در حالی که تحت تاثیر جنگ ۱۲ روزه، سینماها فعالیت کمتری داشتند و آمار تعداد سانسهای برگزارشده از ۲۰۸ هزار مورد تجاوز نکرد، آمار مخاطب رشد قابل توجهی داشت که این امر مرهون فروش چشمگیر «پیرپسر» و «مرد عینکی» صدرنشینان اکران سال بود.با حدود ۷ میلیون تماشاگر و فروش ۵۶۰ میلیارد تومانی این فصل، پنج فیلم پرفروش تابستانی عبارت بودند از: «پیرپسر» با ۱۶۳ میلیارد تومان، «مرد عینکی» با ۱۴۳ میلیارد تومان، «زن و بچه» با ۸۸ میلیارد تومان، «صد دام» با ۴۶ میلیارد تومان و «ناجورها» با ۳۵ میلیارد تومان.
سینمای ایران در پاییز ۱۴۰۴ اگرچه از وجود یکی دو فیلم بسیار پرفروش بهره نبرد، ولی آمار بهتری خصوصا در تعداد تماشاگر به ثبت رساند که احتمالا در اثر فعال شدن سانسهای صبحگاهی اکران برای نمایش چند فیلم کودک خصوصا «یوز» پرفروش بود. این فعالیت بیشتر سینماها را میتوان در افزایش قابل توجه تعداد سانسهای نمایش پاییزی به ۲۴۷ هزار مورد دید. در این فصل، سالنهای سینما میزبان بیش از ۷ میلیون مخاطب بودند و بیش از ۵۵۰ میلیارد تومان بلیت فروختند که بیش از یک میلیون نفر بیشتر از بهار همین سال بود. «آقای زالو» با ۱۰۹ میلیارد تومان، «یوز» با ۷۸ میلیارد تومان، «قسطنطنیه» با ۷۶ میلیارد تومان، «کجپیله» با ۴۵ میلیارد تومان و «مرد عینکی» با ۳۹ میلیارد تومان فهرست پنج فیلم پرفروش پاییز ۱۴۰۴ را تشکیل دادند.
آمار تماشاگر، کمتر از دو سال گذشته
مرور آمار ۲۰ میلیون تماشاگر سینماها در مجموع ۳ فصل اول ۱۴۰۴، افت قابل توجهی را نسبت به زمان مشابه سال گذشته نشان میدهد که در آن، قریب به ۲۷ میلیون تماشاگر به سالنهای سینما رفته بودند. همین کاهش تماشاگر باعث شد که افزایش ۲۰ درصدی قیمت بلیت سینما، عملا سیاستی ناموفق باشد و اثر زیادی بر رقم ریالی فروش نداشته باشد؛ چراکه با کاهش چشمگیر تعداد تماشاگران (که ممکن است بر اثر افزایش قیمت بلیت باشد) تنها ۶ درصد به فروش ریالی سینمای ایران افزوده شد.
شمار تماشاگران امسال حتی نسبت به سال ۱۴۰۲ نیز کمتر شد؛ با این تفاوت که در آن سال، سینمای ایران تعداد سالنهای نسبتا پایینتری داشت که باعث شد در مجموع، ۱۸ درصد سانس کمتری نسبت به سال ۱۴۰۴ داشته باشد و ضریب اشغال صندلیهای سینما در سال ۱۴۰۲، از سال جاری بالاتر باشد.
با این حال سینمای ۱۴۰۴، نسبت به مدت زمان مشابه در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ که تحت تاثیر کرونا و التهابات اجتماعی قرار داشت، با ضریب اشغال یک و نیم برابری، آماری یک سروگردن بالاتر به جا گذاشت.
اکران عادلانهتر شد؟
با این حال همه اخبار درباره گیشه سینمای ایران چندان بد نیست. بررسی تعداد فیلمهای پرمخاطب در ۹ ماه نخست سالهای اخیر، تصویر واضحتری از عمق موفقیت یا شکست سینما در جذب مخاطب عام ارائه میدهد. بر این اساس اگرچه سینمای ۱۴۰۴ (با ۷ فیلم بالای یک میلیون تماشاگر) نسبت به سال ۱۴۰۳ (با ۱۰ فیلم بالای یک میلیون تماشاگر) شاهد کاهش تعداد فیلمهای پربیننده بوده، اما در مقابل، تعداد فیلمهای قابل قبول با مخاطب متوسط (بیش از ۲۰۰ هزار تماشاگر) رشد قابل توجهی داشته که نشاندهنده توزیع نسبتا عادلانهتر مخاطب بین فیلمهای مختلف است؛ هرچند در مجموع شاهد افت کلی مخاطب هستیم.
این امر که البته میتواند به علت کاهش تدریجی زمان اکران فیلمهای سینمایی باشد، از سویی در موفقیت نسبی فیلمهای درام اهمیت دارد، چراکه در برخی سالهای گذشته، با نمایش طولانیمدت چند فیلم کمدی مثل «دینامیت»، «فسیل» و «هتل» اگرچه معدودی آثار از گیشه چشمگیری برخوردار میشدند، اما خیل فیلمهای درام بیش از گذشته در صف اکران باقی میماندند و ضرر بیشتری را متحمل میشدند.