به گزارش خبرنگار رها، مردم آمریکا روزی به دلیل نمایش زنی نیمهبرهنه در یکی از فیلمهای هالیوودی تظاهرات میکنند و دولت را ملزم به قانونی شدن سانسور میکنند؛ اما همان سینما، تبلیغات رسانهها، آراء و نظرات افرادی چون «زیگموند فروید» و «آلفرد کینزی»، اختراع داروهای ضدبارداری و… باعث میشوند که در طی چند سال، آمریکاییها هیچ قید و بندی را برای مسائل جنسی در جامعه به رسمیت نشناسند. این خلاصه روایت داستانی مستند «بازگشت گمورا» به نویسندگی و کارگردانی محمدجواد رئیسی، فیلمساز دهه شصتی سینمای مستند است که از برنامه «کافه مستند» شبکه افق پخش شد.
پخش مستندی که یک دهه از زمان ساخت آن میگذرد و طبعاً نسخههای آنلاین و ویدئویی آن در این سالها در دسترس بوده است، از این منظر قابل تامل مینماید که تلویزیون برای تأثیرگذاری بیشتر این فیلم در فضای اجتماعی و فرهنگی جامعه دارد، اقدام به پخش آن کرده است.
از منظر هنری و سینمایی، مستند «بازگشت گمورا» به کارگردانی یک روحانی دهه شصتی با موضوع خاص و حساسیتبرانگیز یعنی بررسی سیر تحول زیست جنسی در غرب و طرفداران آن و معضلات اخلاقی ناشی از آن، هم حاوی نکات جالبی است.
«بازگشت گمورا»؛ روایتی از روند عادیسازی فساد جنسی و مشروعیت آزادی جنسی در غرب، از سال ۱۹۲۰ میلادی تاکنون است. محتوایی که حرف بزرگی را بیان میکند و اتفاقاً از نگاه یک کارگردان در لباس روحانیت طرح میشود. این محتوا درست مثل اقیانوسی است که اگر بهخوبی به آن پرداخته نشود، کمعمق و سطحی خواهد بود. فیلمساز اما تا حدود زیادی حق مطلب را ادا کرده است.
«بازگشت گمورا» در ژانر مستندهای آرشیوی قرار میگیرد. ساخت چنین مستندهایی همواره با محدودیتها و سختیهایی همراه است؛ خصوصاً اگر درباره موضوعاتی چون نقد مسائل جنسی در غرب باشد. علاوه بر اینکه دسترسی به محتوا و آرشیوهای خارجی برای مستندسازان ایرانی بهمراتب دشوارتر است؛ اما کارگردان با استفاده از منابع موجود و تصاویر مستند شبکه بیبیسی توانسته است با تدوین مناسب و بهاصطلاح سنجاقکردن تصاویر، خط روایی داستان را حفظ کند.
شاید با دیدن مستند «بازگشت گمورا» این پرسش مطرح شود که آیا کارگردان باید روایتی از یک نظریه اثباتی را از نگاه خودش بیان کند یا برای اثبات یک نظریه محتوا تولید کند؟ از این منظر باید به مستندساز و فیلمساز این حق را داد که درباره آنچه برای خودش دغدغه و مساله است فیلم بسازد و حتی سلیقه و نگاه شخصیاش را نیز در متن روایت بگنجاند. محمدجواد رئیسی نیز چنین کرده است و درباره آثار و تبعات منفی یک مساله مهم در جامعه هشدار داده است.
کارگردان در خط روایی مستند سراغ دو شخصیت اصلی یعنی ادوارد برنایز و آلفرد کینزی و تأثیر آنها در تحولات و زیست جنسی جامعه غرب یعنی آمریکا پرداخته است. طبعاً و به شکل منطقی نمیتوان در یک مستند چهلدقیقهای اثبات کرد که این دو شخصیت چقدر در بحث مسائل جنسی و انقلاب جنسی در آمریکا تأثیرگذار بودهاند؛ اما بیان واقعیاتهای ناگفته درباره این دو شخصیت برای مخاطب جذاب است و جزو نقاط مثبت مستند «بازگشت گمورا» بهحساب میآید. بهویژه این که ادوارد برنایز بهعنوان پروپاگاندای رسانهای آمریکا و کینزی بهعنوان نظریهپرداز انقلاب جنسی آمریکا، شرححال ناگفتهای دارند که روایت مستند را جذابتر میکند.
«بازگشت گمورا» جزو اولین مستندهایی است که به مساله انقلاب جنسی پرداخته و از این منظر هم سازنده کاری سخت برای نزدیک شدن اصولی به خطوط قرمز داشته. او اما حرفش را به خوبی منتقل کره. در این سالها مستندهایی پیرامون همین موضوع ساخته و پخش شدهاند.
در روزگاری که جنگ روایتها در خط مقدم نبردهای فرهنگی و اجتماعی قرار گرفته است، ساخت و نمایش مستندهایی که به روشنگری و کنکاش درباره چنین موضوعاتی میپردازند، اهمیت دوچندان پیدا کرده است.