محمدرضا کاظمی، رها؛ آیین اختتامیه نوزدهمین جشنواره سینما حقیقت، شب گذشته سهشنبه ۲۵ آذر در تالار وحدت برگزار شد و برگزیدگان این داخلی و خارجی این دوره معرفی شدند.
مجری این مراسم که تقریبا شبیه به همه رویدادهای دیگری که در کشور برگزار میشود، با تاخیر آغاز شد، فرزاد حسنی بود که اجرای تمیز و خوبی داشت و ریتم برنامه را کنترل کرد و در هرکجا که نیاز بود از نمک خود برای جذاب تر شد برنامه استفاده کرد. اما به جز اجرای حسنی این مراسم نکات جالب توجهی داشت که در ادامه پنج مورد از آنها را با هم مرور میکنیم.
نکته اول: ۳۵ فیلم جایزه گرفتند و تقدیر شدند!
طبیعتا مثل تمام اختتامیهها بخش اهدای جوایز بیشترین زمان را به خود اختصاص داده بود. نکته جالب توجه این رویداد در اینجا بود که تعداد زیادی از آثار در اختتامیه جایزه گرفتند، برخی لوح تقدیر، برخی لوح تقدیر و تندیس و تعدادی هم جوایز ویژهای مثل ماکت، یا تابلو. در مجموع در حدود ۳۵ فیلم در این اختتامیه جایزه دریافت کردند. اما در بخش ملی نشان فیروزه بهترین فیلم سینماحقیقت به مهدی عوضزاده، هاشم مسعودی و مجتبی احسانی برای تهیهکنندگی فیلم «برای دخترم» اهدا شد. ابراهیم حصاری برای کارگردانی فیلم «فصل انگور» جایزه بهترین کارگردانی مستند کوتاه را دریافت کرد. بهترین کارگردانی فیلم مستند نیمه بلند به سپیده سپهی برای کارگردانی فیلم «کوروش» اهدا شد. حامد سعادت پژوهشگر فیلم «جنگل قائم» جایزه بهترین پژوهش فیلم مستند را دریافت کرد و جایزه بهترین کارگردانی فیلم مستند بلند به هیمن خالدی برای کارگردانی فیلم «بالهای آوازخوان» اهدا شد.
نکته دوم؛ وزیر بالاخره آمد
یکی از مسائلی که از روز اول جشنواره خیلی توی ذوق میزد و ما نیز در رها به آن اشاره کردیم، عدم حضور سید عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پردیس ملت، کاخ برگزاری جشنواره نوزدهم سینما حقیقت بود. آقای وزیر اما هرطور شده خودش را به اختتامیه رساند و تقریباً از اوایل مراسم تا انتها در تالار وحدت حضور داشت. او در بخشی از سخنانش در سخنرانی مراسم اختتامیه عنوان کرد: به تعبیر استاد اصلانی ایران بهشت مستندسازان است و شاید کمتر کشوری داشته باشیم که سوژههای متنوع برای مستند داشته باشد. از یک سو تاریخ بزرگ ایران میتواند در هر موضوعی کمک کند از سوی دیگر اقلیم گسترده و متنوع ایران و همینطور اقوام ایرانی با تنوعی از خرده فرهنگها و آیینها. همچنین ادبیات و قصه ایرانی و آئینها و مناسک فردی و ملی کشورمان. همینطور جامعه رنگارنگ و متنوع ایرانی که فرصتهای سوژهیابی و سوژهسازی به هنرمندان میدهد. وی افزود: ما در چهاراه تحولات هستیم، در سالهای اخیر اتفاقات زیادی رخ داده. من به عنوان یک شهروند ایرانی دست تک تک مستندسازان که در خصوص جنگ ناجوانمردانه ۱۲ روزه اثری ساختند میفشارم. دوربین به دستان ایرانی با تمام سختیها مسئولیت خود را پاس داشتند و برای ما، نسل آینده و برای جهان این آثار را به یادگار گذاشتند تا نشان دهند ایران و ایرانی در مقابل بیگانگان کرنش نمیکند. قدر آن روزها را بدانیم. فراموش نکنیم و با بدخلقی و تنگ نظری سایه های ابهام را بال و پر ندهیم.
پس اختتامیه نیز در جمع خبرنگاران راجع به کاخ ثابت جشنوارهها، لزوم حمایت از سینمای مستند، استفاده از ظرفیت استانها برای مستندسازی و توجه به سوژههایی مثل جنگ ۱۲ روزه برای ساخت مستند صحبت کرد اما به سوالات جنجالی مثل حواشی مربوط به بازیگران سینما، ماجرای گران شدن بلیط کنسرتها، از دسترس خارج شدن سالن وزارت کشور و برج میلاد برای برگزاری کنسرت و… پاسخی نداد.
نکته سوم؛ فقط یک برنده خارجی در سالن حضور داشت!
از عجیبترین موارد مربوط به اختتامیه حضور این افراد روی سن و دریافت جوایز جشنواره سینما حقیقت بود، معاون سفیر برزیل، نفر دوم سفارت مکزیک و مدیر جشنواره محیط زیست آنکارا!. افرادی که رسما هیچ ارتباطی با فضای مستندسازی ندارند اما به نمایندگی از هموطنانشان جوایز را دریافت کردند. در بخش بینالملل جشنواره امسال، گوستاو کاسترو از برزیل، محمد مصباح از فلسطین، مومن غنیم از قطر، جاکوب کرزه از آلمان، آنتونیو پائولتی از ایتالیا، ارلینگ سرانو از مکزیک، آدام نات از استرالیا، اوریم چرواتولو از ترکیه و کارولین گمبال از بلژیک در بخشهای مختلف برگزیده شده و جوایزی را برنده شدند، اما از میان تمام این اسامی فقط جاکوب کرزه از آلمان در سالن حضور داشت که به همراه دختر خردسالش به روی سن رفت و جایزهاش را دریافت کرد. مابقی هنرمندان خارجی هیچکدام در اختتامیه نبودند، البته اکثرشان پیامهای ویدئویی ارسال کرده بودند، ولی در میان برگزیدگان افرادی هم بودند که نه پیام ویدئویی داشتند، نه کسی از طرف آنها برای دریافت جایزه به روی سن آمد! حالا اینکه این جوایز چطور به دست آن افراد برگزیده میرسد ما که نمیدانیم.
نکته چهارم؛ نگاه ویژه به سوژههای خاص جشنواره
جشنواره امسال پر بود از آثاری که هرکدام سوژه و حال و هوای خاص خود را داشتند. در مراسم اختتامیه نیز به طور ویژه به برخی از آنها پرداخته شد و از سازندگان آثار و قهرمانهای داستانهای مستند تقدیر شد. به عنوان مثال در بخش سرباز وطن، لوح افتخار و ماکت ناوچه جماران به امیر دریادار ناصر سرنوشت شخصیت اصلی فیلم «عمق میدان» اهدا شد یا بخش مربوط به تقدیر از نصیر حیدریان رهبر ارکستر سمفونیک و سوژه فیلم «نصیر، سمفونی پنجم» که تابلویی نفیس از ایشان توسط وزیر به این رهبر ارکستر تقدیم شد. یکی از اتفاقات ویژه تماس تصویری زنده با قهرمان قصه مستند «بدون گریم» بود، مادری که دو فرزند بیمار مبتلا به بیماری اِس اِم اِی (SMA) داشت و تلاشهای او برای به زندگی فرزندانش سوژه مستند سعید پرویزی بود. بعد از مطرح کردن این سوژه و تماس با اهواز برای گفتگو با این مادر فداکار، تمام حاضران در سالن ایستاده این این مادر قهرمان را تشویق کردند. یکی دیگر از مستندهایی که در انتهای اختتامیه مورد تقدیر دبیر این دوره قرار گرفت «بازی برندهها» به کارگردانی احسان صدیقی بود، مستندی با موضوع آگاهی بخشی درباره سرطان، که توسط مستندسازی ساخته شده که خود درگیر سرطان است. این هنرمند نیز در زمان حضور روی سن با تشویق گسترده حاضران در سالن همراه شد.
نکته پنجم؛ اعتراض متمدنانه و عدم پذیرش جایزه!
در بخش پایانی اختتامیه فرزاد حسنی از همایون اسعدیان، منوچهر شاهسواری، محمد صوفی و محمد حمیدی مقدم دعوت کرد تا روی سن حاضر شوند و به عنوان حسن ختام، جایزه بخش بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را به فیلم برتر اهدا کنند. این جایزه به فیلم «کابوک» ساخته جعفر صادقی رسید، کارگردانی که سال قبل نیز بهترین اثر از نگاه تماشاگران را ساخته بود. اما سازندگان این فیلم حاضر نشدند به روی سن بروند و جایزه بگیرند! جعفر صادقی کارگردان «کابوک» با انتشار فیلمی از مراسم اختتامیه دیشب در صفحه خود نوشت: «وقتی در کمال تعجب نامی از همکارانم در میان نامزدهای جشنواره سینما حقیقت نبود و مثل سال گذشته زحمات تیم هنرمندم در بخشهای مختلف نادیده گرفته شد، تصمیم گرفتم بیش از این به این مسیر غلط فرصت ندهم. به صورت واضح زحمات تیم من را نادیده گرفتهاند، بنابراین ترجیح دادم در اختتامیهای که ولو نامزد باشم ولی مبنای انتخابهایش روشن نیست حضور نداشته باشم. من تنها راهی که بلدم، اعتراض متمدنانه به یک مسیر اشتباه است، مسیری که سینمای مستند را نابود خواهد کرد. چگونه ممکن است ۲ فیلم در ۲ سال پیاپی بهترین آثار از نظر مخاطبان باشند ولی هیچ سهمی از نگاه هیئت داوری نداشته باشند؟» البته متن جعفر صادقی طولانیتر بود و ما فقط بخشهایی از آن را بازنشر دادیم. در کل این مسئله و عدم پذیرش جایزه از طرف سازندگان «کابوک» نقطهای جنجالی در پایان خط نوزدهمین جشنواره سینما حقیقت گذاشت.