محراب توکلی، رها؛ حضور چهرههای سینمایی در فرآیند تولید آثار مستند از اتفاقاتی است که فراتر از جنبههای فنی و حرفهای، تأثیر مستقیمی بر گسترش دامنه مخاطبان این آثار دارد. در نوزدهمین جشنواره بینالمللی سینماحقیقت که از امروز بهصورت رسمی آغاز میشود هم شاهد حضور بازیگران شناختهشده سینما و تلویزیون به انحای مختلف در آثار مستند هستیم.
مریلا زارعی، شبنم مقدمی و فرهاد قائمیان هر کدام به ترتیب راوی مستندهای «فرشتهها نمیمیرند»، «ارس؛ رود خروشان» و «عبای سوخته» هستند. از طرفی سعید چنگیزیان در مستند «محاکمه آزادی» و رضا بهبودی در اثری با نام «مشتزنی در رینگ ترجمه» ایفای نقش کردهاند. از آنجایی که کانون اصلی جشنواره سینماحقیقت، مدیوم مستند است، شکل حضور این افراد در نسبت با سینمای داستانی تا حد زیادی متفاوت خواهد بود. در نتیجه روبرو شدن با این چهرهها در جشنواره سینماحقیقت به میزبانی پردیس سینمایی ملت کنجکاویبرانگیز خواهد بود.
در ادامه گزارش «رها» درباره حضور پنج بازیگر شناختهشده سینما و تلویزیون را میخوانیم.
نمایی از مستند فرشتهها نمیمیرند
مریلا زارعی/ «فرشتهها نمیمیرند»
مستند سینمایی «فرشتهها نمیمیرند» به تهیهکنندگی مرتضی شعبانی و کارگردانی محمدرضا ابوالحسنی، محصولی از بنیاد سینمایی فارابی است که توسط گروه تولیدی مشترک ایرانی- فلسطینی در ایام جنگ غزه به صورت اختصاصی تصویربرداری شده. در خلاصه داستان مستند «فرشتهها نمیمیرند» آمده است: «در روزگاری که زیستن در غزه، از یک حق طبیعی به یک تکلیف تبدیل شده، مردم غزه یاد میگیرند چطور از پس این تکلیف نیز با موفقیت بربیایند». این اثر پیش از حضور در جشنواره سینماحقیقت در چهلوسومین جشنواره جهانی فیلم فجر با حضور محمدرضا ابوالحسنی به نمایش درآمد. یکی از نکات حائز اهمیت در مورد این مستند روای آن است. صدای مریلا زارعی روایتگر این مستند است. ابولحسنی پس از اکران فیلم در شیراز در نشست نقد و بررسی آن به دلیل انتخاب مریلا زارعی به عنوان راوی «فرشتهها نمیمیرند» اشاره و اظهار کرد: بعد از پایان فیلمبرداری و بخشی از تدوین وقتی فیلم را دیدیم متوجه شدیم خیلی تلخ است، احساس کردیم بهتر است راوی آن کسی باشد که با موضوع همذات پنداری کند و در عین حال یک خانم باشد. باید کاری میکردیم که از بار تلخی فیلم کم شود و بر تأمل آن افزوده شود، پس به خانم مریلا زارعی رسیدم». مریلا زارعی با ۳ سیمرغ بلورین و ۹ مرتبه نامزدی در جشنواره فیلم فجر، یکی از پرافتخارترین بازیگران سینمای ایران در این رویداد محسوب میشود. تجربه همکاری با اصغر فرهادی در «جدایی نادر از سیمین» و «درباره الی»، ابراهیم حاتمیکیا در «بادیگارد»، مسعود کیمیایی در «سربازهای جمعه» و حسن فتحی «کیفر» کارنامه چشمگیری از او به ماندگار گذاشته است. در راستای این کارنامه درخشان و همکاری با کارگردانهای به نام سینمای ایران، وقتی کارگردان «فرشتهها نمیمیرند» به دنبال بازیگری است که بتواند میان احساس و منطق پلی ایجاد کند، میداند که این کار تنها از عهده معدود بازیگرانی من جمله مریلا زارعی برمیآید.
شبنم مقدمی و هادی آفریده در پشتصحنه مستند ارس؛ رود خروشان
شبنم مقدمی/ ارس؛ رود خروشان
مستند «ارس؛ رود خروشان» به کارگردانی، تهیهکنندگی و تحقیق هادی آفریده در نوزدهمین جشنواره بینالمللی سینماحقیقت با مستندهای دیگر رقابت میکند. این اثر علاوهبر روایت داستانهای کمترشنیدهشده رود ارس و زندگی مردم حاشیه آن، تاریخ این رود مرزی را مرور میکند. آفریده در خصوص هدف ساخت «ارس؛ رود خروشان» توضیح داد: « ما در این فیلم تلاش کردهایم قصههای کمتر شنیده شده مرتبط با این جنگها و جداییها را به زبان مردم بومی، اقوام و عشایر حاشیه رودخانه و با روایت خود ارس روایت کنیم». یکی ویژگیهای در خور توجه پیرامون این مستند، روایت آن توسط شبنم مقدمی بازیگر مطرح سینما، تلویزیون و شبکه نمایش خانگی است. مقدمی علاوهبر شهرت، سابقه خوبی در جشنوارهها و رویدادها مختلفی همچون جشن انجمن منتقدان سینما و جشن حافظ دارد. مهمترین افتخارآفرینی او به جشنواره فیلم فجر و دریافت دو سیمرغ بلورین برای فیلمهای «نفس» و «امروز» مربوط میشود. انعطاف بارزترین ویژگی مقدمی در بازی و اجرا است. کمدی و غیرکمدی تفاوت چندانی برای او ندارد. هادی آفریده درباره همکاری با مقدمی عنوان کرد: «من علاقهمند هستم که بیشتر با بازیگران بهجای گویندگان حرفه ای برای فیلم مستند کار کنم، بازیگران در بیان گفتار برای فیلمهای مستند بسیار بهتر شخصیت پردازی میکنند برای نریشن این فیلم نیز از ابتدا به دنبال یک بازیگر خانم بودم. شبنم مقدمی از اولین انتخابهای من بود و با وجود بیماری، با مهر و فروتنی پذیرفت که متن را بخواند. اجرای ایشان فوقالعاده بود، به ویژه با توجه به اینکه گفتار متن فیلم طولانی است و رودخانه گاهی در قالب شخصیتهای مختلف صحبت میکند؛ خانم مقدمی توانست این وجوه را به خوبی تفکیک کند و این هدیهای ارزشمند به من و سینمای مستند ایران بود».
فرهاد قائمیان/ عبای سوخته
مستند «عبای سوخته» به کارگردانی مهدی فارسی و تهیهکنندگی اباذر صالحیان اثری پژوهشی با محوریت شخصیت و فعالیتهای سیاسی شهید آیتالله بهشتی است که بر دورهای حساس از تاریخ معاصر ایران تمرکز دارد. «عبای سوخته» در بخش آوینی نوزدهمین جشنواره بینالمللی سینماحقیقت با دیگر آثار به رقابت میپردازد. این مستند قصد دارد بخشی از فضای تاریخیِ پیچیده و چندلایهای را ترسیم کند که شهید بهشتی در آن حضور داشت. حضور این چهره سیاسی تاثیرگذار تا لحظه شهادتاش در «عبای سوخته» با روایت فرهاد قائمیان مورد بررسی و تحلیل قرار خواهد گرفت. فرهاد قائمیان نیز از جمله بازیگرانی است که تجربه همکاری با فیلمسازان شاخص و نامی سینمای ایران از جمله ابراهیم حاتمیکیا، رسول صدرعاملی، رسول ملاقلیپور و اصغر فرهادی در کارنامهاش دارد. ویژگی مهم قائمیان که به مستند «عبای سوخته» کمک شایانی خواهد کرد، لحن و رنگ صدای اوست. صدای بازیگر فیلم «بادیگارد» هم حماسی است و هم گزارشی. هم میتواند شک و تردید بیافریند و هم قاطع و بیتعارف باشد. تجربه حضور این بازیگر در آثاری همچون «مصلحت» و «غریب» یادآور لحن حماسی او است. در این میان یک اثر در کارنامه قائمیان وجود دارد که قرابت جالبی با مستند «عبای سوخته» دارد. حضور فرهاد قائمیان در فیلم سینمایی «به رنگ ارغوان» به کارگردانی ابراهیم حاتمیکیا بیشتر در قالب صدا و مکالمات تلفنی است. صدای تعلیقبرانگیز او به درستی توسط حاتمیکیا مورد استفاده قرار گفته است. همین امر کنجکاوی مخاطب را برای تماشای مستند «عبای سوخته» و روایت زندگی سیاسی شهید بهشتی با روایت فرهاد قائمیان بیشتر میکند.
رضا بهبودی در نمایی از مستند مشتزنی در رینگ ترجمه
رضا بهبودی/ مشتزنی در رینگ ترجمه
مستند سینمایی «مشتزنی در رینگ ترجمه» به کارگردانی حنیف شهپرراد و تهیهکنندگی آریان عطارپور بیوگرافی نویسنده و مترجم مشهور ایرانی، ذبیحالله منصوری بوده و در بخش ملی جشنواره سینماحقیقت با دیگر آثار رقابت خواهد کرد. این اثر در قالب داکیودرام بوده و قصد دارد به طور نمایشی نقش منصوری را توسط یک بازیگر بازسازی کند. آن بازیگر کسی نیست جز رضا بهبودی. بهبودی با توجه به شباهت ظاهریاش با این مترجم مشهور قرار است برخی موقعیتهای واقعی در زندگی منصوری را بازی کند. خاصیت سینمای داکیودرام این است که یک بازیگر در فیلم مستند، نقش فرد مهمی را در تاریخ بازی کند. از آنجایی که پای مدیوم مستند در میان است، کار بهبودی به نظر مشکل است. اما آنهایی که این بازیگر را میشناسند و آثار او را بر صحنه نمایش و پرده نقرهای دیدهاند، میدانند که از تواناش خارج نیست. از سمتی فعالیتهای بهبودی در زمینه کتاب و اشراف او بر این حوزه در نزدیک شدن او به نقشاش کمک شایانی خواهد کرد. بهبودی به طور ویژه حرفه خود را از عرصه تئاتر و شخصیتهای تاریخی آغاز کرده است، به همین سبب بازی او در نقش ذبیحالله منصوری یکی از چهرههای متفاوت عرصه نویسندگی و ترجمه یکی از اتفاقات مورد انتظار در نوزدهمین جشنواره بینالمللی سینماحقیقت است.
سعید چنگیزیان در نقش مهدی بازرگان در نمایی از مستند محاکمه آزادی
سعید چنگیزیان/ محاکمه آزادی
مستند سینمایی «محاکمه آزادی» به تهیهکنندگی و کارگردانی محمد عبدی، یکی دیگر از اشخاص مهم در تاریخ سیاسی ایران، مهدی بازرگان را سوژه کار خود قرار داده است. این اثر در کنار گفتوگو و مستندات آرشیوی دارای موقعیتهای بازسازی شده است. در واقع از همان سبک مستند نمایشی و داکیودرام پیروی میکند. بازیگر نقش مهدی بازرگان در این اثر سعید چنگیزیان است. چنگیزیان نیز همچون بهبودی از جمله بازیگران توانمند سینمای ایران است که در هر اثری سعی دارد با توجه به ویژگیهای آن شخصیت فارغ از اینکه کمدی یا غیرکمدی است، نقش را به بهترین شکل ایفا کند و از تکرار دوری کند. حال او با حضور در یک داکیودرام و بازی نقش فردی مهم مثل بازرگان چالشی متفاوت را پشت سر گذاشته است. محمد عبدی، کارگردان «محاکمه آزادی» درباره شخصیت بازرگان اظهار کرد: «بازرگان شخصیتی چندوجهی است. او علاوهبر اینکه نویسنده و پژوهشگر برجستهای بود، از معدود سیاستمداران پراگماتیست ایران محسوب میشود. برخلاف چهرههایی مانند مصدق یا شریعتی که بیشتر بهعنوان سخنور و تئوریسین شناخته میشوند، بازرگان سیاستمداری عملگرا، دقیق و ساختارمند بود». در نهایت ویژگیهایی بازرگان به چنگیزیان این اجازه را میدهد که وجهای دیگر از خود را در عرصه بازیگری با «محاکمه آزادی» به نمایش بگذارد.