به گزارش خبرنگار رها، آیین اختتامیه بخش تجلی اراده ملی در هر سال آخرین ایستگاه جشنواره فیلم فجر است. مراسمی که در آن نهادها و ارگانهای دولتی و خصوصی با داوری اختصاصی آثار به منتخبان خود جایزهای اهدا میکنند. تجلیِ فجر۴۴ نیز در روز پنجشنبه ۷ اسفند ماه با تاخیری چهل دقیقهای، ساعت ۱۵:۴۰ در سالن سینماتوگرافِ موزه سینما با حضور رائد فریدزاه، منوچهر شاهسواری، حامد جعفری، عوامل برخی آثار و بعضی از اصحاب رسانه برگزار شد.
در این مراسم ۱۹ نهاد، انجمن، سازمان و مجموعه مختلف توسط هیئت داوران خود فیلمها را ارزیابی کرده و به آنها جوایزی را اهدا کردند که گزارش مشروح آن را روز گذشته منتشر کردیم. بعضی از مجموعهها سه فیلم و برخی دیگر تنها یک فیلم را به عنوان منتخب معرفی کردند. البته در این مراسم برخی از داوران غایب بودند، برخی دیگر نیز در مراسم حضور داشتند و خودشان به برندهها جوایز را تقدیم کردند.
پیش از شروع مراسم و اهدای جوایز نیز دو بخش در نظر گرفته شده بود. یک بخش سخنرانی دبیر و دیگر تقدیر از مدیران سینمایی مگامال و هدیشمال، استودیو مجد و همچنین خانواده زندهیاد فرشاد حاجی محمدی بود. دبیر بخشی از سخنرانی خود به وقایع اخیر و جشنواره پر فراز و نشیب فجر۴۴ اشاره کرد و گفت: «اگر در جستجوی رابطه جشنواره ملی فیلم فجر و تجلی اراده ملی بهعنوان آنچه که همبستگی سازمان و نهادها در اهدای جوایز ایجاد میکند باید از دریچهای نگاه کرد که آن هم نگاه ملی به هر پدیدهای است از جمله سینما و فیلم و رویدادی که در قالب تجلی اراده ملی برگزار میشود». دبیر جشنواره در ادامه سعی کرد بغضی که در گلو دارد را نگه داشته و وارد جزئیات جشنواره پر فراز و نشیب فجر نشود. سپس حاضرین را به همراهی با ادامه مراسم دعوت کرد.
آنچه در ادامه میخوانید پنج نکته خبرنگار «رها» از متن و حاشیه بیست و چهارمین مراسم تجلی اراده ملی در ایستگاه پایان فجر چهلوچهارم است.
نکته اول؛ اراده ملی در ادامه فجر ملی
در برخورد اول با مراسم آیین اختتامیه تجلی اراده ملی، شباهت قابل توجهی با سایر اجزای فجر۴۴ و حال و هوای آن به چشم میآمد. این شباهت چه از لحاظ فرمی و چه از لحاظ محتوایی به طور محسوس حس میشد. البته باید باز هم به وعده دبیر اشاره کنیم. وعدهای که در فراخوان تجلی اراده ملی داده شده بود. بر طبق آن فراخوان قرار بود مراسم تجلی اراده ملی در اواخر بهمن برگزار شود نه هفته اول اسفند! فارغ از این تأخیر زمانی اما در برگزاری هم تجلی اراده ملی از لحاظ شکلی مشابه با برنامهریزیهای فجر بود و تاخیر هم داشت. آن هم نه پنج یا ده دقیقه؛ بلکه چهل دقیقه! فارغ از ساعت برگزاری مراسم -که آن هم جای بحث دارد- مکان برگزاری آن نیز شائبهبرانگیز بود؛ سالن سینماتوگراف موزه سینما. حتی اگر بخواهیم به دشواری رفت و آمد به این مکان اشاره نکنیم از لحاظ جانمایی نور -نورپردازی- امکان عکسبرداری برای عکاسان خبری در این سالن دشوار و کیفیت کار آسیب وارد کرده بود. از طرفی در ابتدای مراسم برقها رفت و نویزی گوش خراش در پس آن شنیده شد. وحید رونقی اعلام کرد که برقها رفته است و باید با برق اضطراری مراسم را ادامه دهیم. این اتفاق نیز کمی یادآوری روزهای فجر بود. وقتی در صف اکران برای لحظاتی برقها میرفت و پردیس سینمای ملت در خاموشی فرو میرفت.
نکته دوم؛ تجلیل از «فیلم» یا «مضمون»؟
یکی از نکاتی که در ترکیب جوایز بخش تجلی اراده ملی در ادوار مختلف نمود داشته، توجه ویژه نهادها و ارگانها به مأموریتهای ذاتی خود و تلاش برای یافتن نزدیکترین مضمون در میان آثار جشنواره با مأموریتهای خود است. نکتهای که فینفسه نمیتوان خردهای برآن گرفت و اساسا منطق ورود هر یک از این سازمانها و نهادها به میدان «فجر» جز این هم نمیتواند باشد. اما وقتی به فراخوان رسمی این بخش مراجعه میکنیم، به نکته جالبی برمیخوریم. در بخشی از فراخوان «تجلی اراده ملی» تأکید شده بود؛ «هیئت داوران هر سازمان، مشتمل بر ۳ نفر از کارشناسان فرهنگی و هنری است که حضور یک نفر از داوران از میان کارگردانان، بازیگران، تهیهکنندگان، مدرسان و منتقدان سینما یا یکی از مشاغل اصلی فنی در سینما با صلاحیت علمی و هنری و الزامی است و دو داور دیگر از کارشناسان سازمان مذکور خواهد بود.» این «الزام» اما گویی در عمل چندان محلی از اعراب نداشته و به استناد هیأت داورانی که به نمایندگی از سازمانها و نهادها روی سن حاضر میشدند میتوان گفت جز در مواردی معدودی که شاهد حضور چهرههایی چون دانش اقباشاوی، مهدی طباطبایینژاد، سعید نجاتی، محمدعلی فارسی و میثم زندی در ترکیب داوران بودیم، حضور چهرهها و کارشناسان سینمایی در ترکیب داوران نهادها، حداقلی بود و احتمالا به همین دلیل هم بیش از «فیلمها»، «مضامین» جایزه گرفتند!
نکته سوم؛ برگزیدگان خاموش!
یکی از نکات مراسم اختتامیه تجلی اراده ملی، سرعت بالای برگزاری آن و سکوت برگزیدگان بود. غیر از عوامل فیلم «مولا» که هر بار برای جایزه روی سن حاضر شدند، فرصت سخنرانی و انتقاد از منتقدان فیلم خود را از دست ندادند، باقی برگزیدگان ترجیح را به سکوت دادند و هر یک بعد از دریافت جایزه، با سرعت سن را ترک میکردند تا وحید رونقی فرصت معرفی برگزیدگان بعدی را به دست بیاورد. بخشی از این ریتم و سرعت احتمالا برآمده از نگاه طراحان اصلی مراسم بود که تلاش داشتند تا پیش از موعد افطار، برنامه به پایان برسد. حضور پررنگ محمدرضا منصوری تهیهکننده سینما که همین امسال با «اسکورت» در جشنواره حضور داشت، در فرآیند اجرایی این مراسم هم قابل توجه بود. تهیهکنندهای که بهصورت رسمی اعلام نشد چه نقشی در برگزاری آیین اختتامیه تجلی اراده ملی داشته اما با توجه به سابقهای که پیشتر از او در ذهن داشتیم، دور از ذهن نیست که بخشی از سکوت و حاشیهگریزی در اجرای مراسم شب گذشته، متأثر از نگاه و ملاحظات او بوده باشد. در هر حال برگزیدگان ایستگاه پایانی فجر، هیچ نگفتند!
نکته چهارم؛ درام دادگاهی دانشی از دست قوه قضاییه در رفت؟
علاوهبر غیبت برخی داوران، غیبت افراد حائز اهمیت و چهرههای شاخص جشنواره چهلوچهارم نیز در مراسم تجلی ارائه ملی جالب توجه بود. یکی از این افراد کاظم دانشی بود. او که یکی از پرکارترین افراد حاضر در فجر۴۴ با سه فیلم «زندهشور»، «اردوبهشت» و «گیس» بود. نه تنها در مراسم حضور نداشت، بلکه جایزهای هم نگرفت. این نمایانگر سیاستها داوران بر توجه به فیلمهایی بود که کمتر در فجر جایزه گرفتند؟ نکته مهمتر آن بود که انتظار میرفت قوه قضاییه جایزهای برای این کارگردان و اثرش در نظر گرفته باشد، اما این اتفاق هم نیفتاد و «سرزمین فرشتهها» از این نهاد جایزهای دریافت کرد. چهرههای دیگری هم در کنار کاظم دانشی بودند که نبودشان در این مراسم و دستخالی ماندن آثارشان قابل ذکر است، افرادی همچون محمدحسین مهدویان و رسول صدرعاملی. نقطه مشترک همه این افراد نهاد پشتیبان و سازنده آثارشان است؛ موسسه تصویر شهر است! همه نهادهای حاضر در بخش تجلی اراده ملی به طور کل فیلمهایی را که توسط موسسه تصویر شهر ساخته شده بود، به تبعیت از حمایت شهرداری از آنها، در داوری های خود نادیده گرفتند و این اتفاق در نوع خود قابلتأمل است.
نکته پنجم؛ پول برگزیدگان در حساب فارابی
«واریز مبلغ ۱.۵۰۰.۰۰۰.۰۰۰ ریال به ازای هر یک فیلم منتخب به حساب بنیاد سینمایی فارابی تا تاریخ ۳۰ دی ۱۴۰۴، این مبلغ تحت عنوان «جایزه» به اثر منتخب با ذکر نام فیلم و سمت جایزه گیرنده اهدا خواهد شد و قابل عودت به سازمان متقاضی نخواهد بود.» درج این توضیح در فراخوان بخش تجلی اراده ملی، تصویر نسبتا واضحی از مبلغ جوایز اعطایی به برگزیدگان ارائه میدهد. بهخصوص که در همین فراخوان آمده است؛ «اهدا جایزه غیرنقدی به هیچ وجه امکانپذیر نمیباشد.» شفافسازی درباره جوایز نکتهای است که در آیین اختتامیه اصلی جشنواره چهلوچهارم بهطور کامل مورد غفلت قرار گرفت و هیچ توضیحی درباره ارزش مادی جوایز اعطایی به دارندگان سیمرغ ارائه نشد. در هر حال حالا میدانیم که برگزیدگان در بخش تجلی اراده ملی برای هر جایزه مبلغ ۱۵۰ میلیون تومان دریافت کردهاند و مبلغ این جوایز هم از سیام دیماه در حساب بنیاد سینمایی فارابی بوده و بعید است تسویه حساب آن برای برگزیدگان چندان زمانبر باشد!