محراب توکلی، رها؛ سینمای ایران در یک دهه اخیر و بعد از فیلم «ایستاده در غبار» به شکلی جدی روایت شخصیتهای مهم تاریخ جنگ و دفاع مقدس را در دستور کار قرار داده است. یکی از چالشهایی که در این فیلمها وجود دارد، بازی در نقش کاراکتر محوری و به تعبیری قهرمان در ای آثار است. بازیگری که این نقش را قبول میکند، میبایست علاوهبر القای حس حماسه در موقعیتهای پر تنش، کشمکشهای درونی آن قهرمان را نیز با خود به دوش بکشد. ضعف، نیاز و خواسته آن شخصیت را شناخته و با نزدیک شدن به جزئیات اخلاقی و رفتاری او نزدیکترین تصویر از آن قهرمان را به مخاطب سینما ارائه دهد.
فاصله گرفتن سینمای ایران از روایت شعارزده قهرمانان جنگ هشتساله، حالا فرصت ویژه را برای طبعآزمایی بازیگران فراهم آورده تا بهصورت حرفهایتر تن به چالش ایفای نقش قهرمانان واقعی این دوران حماسی بدهند.
فیلم سینمایی «مجنون» تازهترین نمونه از این تلاش در سینمای ایران است که این روزها اکران در سینماهای کشور را تجربه میکند؛ به همین بهانه مروری کوتاه بر فیلمهای اکرانشده از ابتدای سال ۱۴۰۴ داشتیم و کیفیت نقشآفرینی بازیگران این آثار در نقش فرماندهان شاخص جنگ را در این گزارش بررسی کردهایم.
فیلم: «مجنون»/ بازیگر: سجاد بابایی/ در نقش: شهید مهدی زینالدین
فیلم «مجنون» به کارگردانی مهدی شاهمحمدی و تهیهکنندگی عباس نادران توانست در چهلودومین جشنواره فیلم فجر موفق به دریافت چهار سیمرغ بلورین شود که یکی از آنها سیمرغ بهترین فیلم این رویداد بود. این فیلم در حال حاضر در سبد اکران سراسری قرار دارد. «مجنون» روایت عملیات بزرگ خیبر را با رشادتهای مهدی زینالدین و برادرش مجید در جزیره مجنون به تصویر میکشد. سجاد بابایی در نقش شهید زینالدین باید جسارتی که آن شهید کم سن و سال در موقعیتهای حساس و بر سر دوراهی برای هدایت لشکر ۱۷ علیابن ابیطالب داشت را به مخاطب القا میکرد. او در این وادی توانست با حرکت درست در میزانسن و همراهی با ریتم قصه از پس این چالش برآید. بارزترین ویژگی بابایی در ایفای این نقش تلاش برای ارائه یک قهرمان زمینی و باورپذیر برای مخاطب بود.
فیلم: «اشک هور»/ بازیگر: رضا ثامری/ در نقش: شهید علی هاشمی
مهدی جعفری بعد از دو فیلم «بیست و سه نفر» و «یدو» با فیلم «اشک هور» به تهیهکنندگی مجتبی فرآورده در چهلوسومین جشنواره فیلم فجر حضور داشت. این اثر از نقطه نظر مادر شهید علی هاشمی با بازی رویا افشار به جریان شهادت پسرش و مفقود شدن پیکر این شهید میپردازد. نکتهای که در بازی رضا ثامری در این فیلم وجود دارد، نحوه حضور او در خاطرات مادرش است. او با تبعیت از حس روزهای خوب در گذشته و ارتباط گرم و صمیمی مادر و فرزند، سعی دارد فقدان مادر و جای خالی فرزند را پر رنگ سازد. بنابراین خمیرمایه نقش رضا ثامری در نقش شهید علی هاشمی از جنس سینمای ملودرام است. نسخه سریالی این فیلم با نام «پسران هور» روی آنتن شبکه یک رفته است.
فیلم: «پیشمرگ»/ بازیگر: مهدی نصرتی/ در نقش: شهید سعید قهاری
فیلم «پیشمرگ» ساخته علی غفاری و به تهیهکنندگی آرش زینال خیری سیمرغ بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را از چهل و سومین جشنواره فیلم فجر گرفت که البته سیمرغی پرحاشیه بود و این فیلم بعدتر در اکران عمومی نتوانست عملکردی متناسب با این جایزه در گیشه داشته باشد. این اثر سعی دارد با حال و هوایی معمایی-پلیسی به رخدادهای ضدامنیتی کشور بعد از جنگ هشت ساله بپردازد. مهدی نصرتی در نقش شهید سعید قهاری (پروتاگونسیت و قهرمان قصه) در گیر و دار مبارزه با عوامل ضدملی است. سویههای اکشن فیلم سینمایی «پیشمرگ» به اهمیت نقشی که نصرتی ایفا کرده، میافزاید. تعهد به برخی فرمولهای قهرمانپردازی در سینما، بهویژه در سکانسهای پایانی فیلم، کاراکتر شهید قهاری را به قهرمانی ملموس و دوستداشتنی برای مخاطب عام تبدیل کرد و قطعا مهدی نصرتی در رقم خوردن این توفیق نقش قابلتوجهی داشت.
فیلم: «صیاد»/ بازیگر: علی سرابی/ در نقش: شهید علی صیادشیرازی
جواد افشار با تهیهکنندگی محمدرضا شفیعی فیلم «صیاد» را برای چهل و سومین جشنواره فیلم فجر ساخت. این اثر تقابل شهید علی صیادشیرازی و اولین رئیسجمهور ایران ابوالحسن بنیصدر را در سالهای جنگ روایت میکند. مهمترین نکتهای که از بازی علی سرابی در نقش صیادشیرازی قابل ذکر است، همان نکتهای است که در زمان جشنواره فجر از زبان اصحاب رسانه بارها و بارها نقل شد و این نکته تلاش شایسته سرابی برای نزدیک شدن به آن شهید است. کاملا مشخص است که این بازیگر تئاتر و سینما جزئیترین رفتارهای شیرازی را زیر ذرهبین داشته و سعی کرده بر اساس آن بازی کند. البته استفاده از هوش مصنوعی برای بازسازی دیالوگهای این کاراکتر برمبنای صوتهای به یادگار مانده از شهید صیاد، تا حدود زیادی روی بازی خوب علی سرابی تأثیر منفی گذاشته و به باورپذیری حضور او در مقابل دوربین آسیب زده است.
فیلم: «اسفند»/ بازیگر: رضا مسعودی/ در نقش: شهید علی هاشمی
یکی از نکتههای ماندگار جشنواره چهل و سوم فیلم فجر دو فیلم با محوریت یک شخصیت بود. «اسفند» به کارگردانی دانش اقباشاوی و تهیه جلیل شعبانی و مهاجر توحیدپرست همزمان با فیلم «اشک هور» در آن رویداد با یک تفاوت بزرگ حضور داشت. نقطه نظر و مقطعی که این دو فیلم در نظر گرفتهاند، کاملا با دیگری فرق میکند. همانطور که گفته شد در «اشک هور» نقطهنظر مادر شهید هاشمی دنبال میشود، در صورتی که در فیلم «اسفند» قصه از نگاه خود شهید روایت شده است. فضای فیلم «اشک هور» ملودرام است. اما «اسفند» در زمره آثار جنگی-امنیتی قرار میگیرد. رضا مسعودی بهعنوان بازیگر شخصیت شهید علی هاشمی سعی دارد در نقش یک استراتژیست تمام عیار ظاهر شده و نقشهراه دشمن را در جنگ باطل سازد. چهره نسبتا بکر این بازیگر برای ایفای این نقش بهشدت به او کمک کرده و حضوری باورپذیر در قامت این قهرمان ملی را رقم زده است.