منیژه خسروی، رها: عبدالله اسکندری، نامی ماندگار در تاریخ گریم و چهرهپردازی سینمای ایران است؛ هنرمندی که بیش از پنج دهه از عمر خود را صرف آفرینش چهرههایی کرده است که در حافظه تصویری مردم ایران زنده هستند. امضای او در آثار فیلمسازان شاخص پررنگ است و حضور موثرش در جاودانگی آثار سینمایی و تلویزیونی غیر قابل انکار. «بانو»، «آدم برفی»، «مختارنامه»، «مسافر ری»، «دلشدگان»، «دستفروش» «ناصرالدینشاه آکتور سینما»، «ناخدا خورشید»، «ساحره»، «عروس»، «دزد عروسکها»، «نرگس»، «درخت گلابی» و بیشمار آثار دیگر با هنر دست و ذهن خلاق او به سرانجام رسیدند.
عبدالله اسکندری که به درستی عنوان «چهرهپرداز چهرهها» لقب دارد، علاوهبر کسب جوایزه معتبر داخلی و خارجی در مقام معلم و پژوهشگر هنر گریم نیز نقش مهمی در ماندگاری این هنر ایفا کرده است.
تفاوت گریم در سینما و تلویزیون
این هنرمند در گفتوگو با خبرنگار «رها» درباره اثر گریم بر ماندگاری یک شخصیت گفت: گریم اگر بجا باشد بسیار میتواند به فیلم کمک کند. مثلا یک ساختمان خالی را تصور کنید؛ تک تک وسایلی که در آن چیده میشود آن را تبدیل به خانه میکند. در فیلم هم همین اتفاق میافتد؛ یعنی تک تک اعضای یک گروه تولید کار را سر وشکل میدهند. کارگردانی خوب، تصویربرداری اصولی، صدابرداری حرفهای، لباس و صحنه و گریم و… همه در این فرآنید موثر هستند. بنابراین اگر همه اعضا درست و سرجای خودشان باشند خروجی اثربخش و موفق است.
او در توضیح تفاوت گریم سینما و تلویزیون عنوان کرد: گریم تلویزیونی چون کادر تلویزیون را در بر میگیرد حساسیت کمتری دارد. در سینما اما تصویر روی یک پرده ۶ متر در ۵ متر نمایش داده میشود؛ در نتیجه گریم سینمایی حساسیت بیشتری دارد و کار سنگینتری است.
اسکندری گریم محمود بصیری در فیلم «دستفروش» را جزو کارهای شاخص خود میداند
اسکندری در پاسخ به این سوال که چرا در سینمای جهان گریم به عنوان یک مبحث حرفهای لحاظ میشود و اثرگذاری قدرتمندی دارد اما در ایران گاهی چنین نگاهی به آن وجود ندارد، تصریح کرد: در آن فضا نویسندگان فیلمنامه و کارگردان به موضوعات دیگر از جمله طراحی، لباس، گریم و… آگاهی دارند – نمیگویم بلدند تاکید میکنم آگاهی دارند- اما برای فیلمسازان ما کمتر این آگاهی نسبت به گریم مطرح است و نیز هنوز توان گریم ایران را نمیشناسند و نمیدانند چطور میتوانند از این ظرفیت استفاده کنند.
میخواهند سروته همه چیز را با یک فوم دربیاورند!
این هنرمند پیشکسوت در ادامه گفت: کمتر فیلمنامهای در سینمای ایران هست که تاکید و تکیهای بر گریم داشته و روی آن حساب باز کرده باشد. در شرایطی که در یک فیلم، نه میخواهند زمان برای این کار گذاشته شود و نه پولی برای آن خرج کنند بلکه سر و ته همه چیز را با یک فوم هم بیاورند گریمور چه کند؟ این گریم نیست.
اسکندری درباره این که گریم را فن میداند یا هنر اظهار کرد: گریم هم فن و هم هنر است؛ اما میتوان گفت که هنرش بیشتر است و کمتر فن محسوب میشود.
او یادآور شد: گریم صرف سینما نیست که ابزاری در خدمت آن باشد. ما گریم را در اپرا، تئاتر، فشن و مواردی از این دست شاهد هستیم. ضمن این که باید تاکید کنم که گریم ما از سینمای ما پیشرفتهتر است. وقتی در یک فیلم خارجی کار کردم، هنرپیشهها اذعان داشتند که کارم از گریمورهای آمریکایی برجستهتر است؛ این موضوع را نه برای تعریف از خود که برای جایگاه گریم ایران بیان کردم. ما گریمورهای عالی در ایران کم نداریم و دلیل آن را عاشقانه کار کردن گریمورهای ایرانی میدانم که تخصص و تبحرشان بسیار در خروجی کارشان موثر است.
اسکندری درباره وضعیت امروز گریم اظهار داشت: در گریم هم مانند بسیاری از مشاغل آدمهای کاسبکار داریم که صرفا برای پول کار میکنند و کسانی که عاشق کارشان هستند و تفاوت بین این دو گروه بسیار است و این تفاوت را میتوان در خروجی کارشان هم دید.
سالها طول میکشد «هوش مصنوعی» به ما برسد
او در پاسخ به که آیا قدرت هوش مصنوعی و استفاده از آن در خلق چهره و گریم آدمها در سینما تهدیدی جدی برای این شغل است گفت: سالها طول میکشد تا این فناوری به شکل کاربردی به ما برسد و سینما و کار ما در ایران را تحتتاثیر قرار دهد، پس موضوع روز ما نیست.
عبدالله اسکندری با تاکید به علاقه به تمام آثار کارنامه کاری خویش یادآور شد: خروجی هنر یک هنرمند مثل فرزند است و نمیتوانم بین آنها انتخاب کنم؛ همه آنان سختیهای خودشان را داشتهاند و هرکدام ارزش خودشان را در ذهنم دارند. با این حال همکاری با کسانی که شعور کارگردانی دارند را بسیار دوست دارم و چنین آثاری برایم خاص و منحصر به فرد هستند؛ بر این اساس کارهایی که با علی حاتمی، مسعود کیمیایی و ناصر تقوایی انجام دادهام در این رده قرار میگیرند.
این هنرمند همچنین کاراکتر پیرزن در فیلم سینمایی «دستفروش» با بازی محمود بصیری را جزو تجربیات خاص خود عنوان کرد.
اسکندری در توضیح مهمترین نقطه قوت و علاقه در کارش بیان کرد: در گریم قدرت خلق شخصیتها را بسیار دوست دارم؛ این خاصیت و ویژگی منحصر به فرد این کار است. در تمام سالهایی که گذشت تلاش کردم تا از فرهنگ ایرانی در کارم استفاده کنم. این نمود را میتوان در آن چیزی که خلق میشود دید و گفتنی نیست.