بودجه تولیدات نمایشی در قبضه صداوسیما؛ گران‌ترین «دستگاه فرهنگی» کجاست؟

مصطفی قاسمیان، رها؛ لایحه بودجه ۱۴۰۵ که در روزهای گذشته از سوی رییس جمهور به مجلس شورای اسلامی تقدیم شد و هم‌اکنون کلیات لایحه آن با اعمال اصلاحات معیشتی مجلس تصویب شده است، در روزهای گذشته از ابعاد مختلفی مورد بررسی قرار گرفته که از آن جمله، اعتبار پیشنهادشده برای دستگاه‌های فرهنگی است.

این لایحه پیشنهادی که ممکن است پس از بررسی در کمیسیون‌ها و صحن علنی مجلس با تغییرات عمده‌ای نیز مواجه شود، در کلیات مورد تایید مجلس قرار گرفته است و به زودی بررسی‌های بیشتری به خود خواهد دید. بنابراین «رها» با نگاهی به قانون بودجه سال جاری، اعتبار مهمترین دستگاه‌های فرهنگی را در لایحه پیشنهادی دولت برای سال ۱۴۰۵ بررسی می‌کند.

بزرگترین برش بودجه فرهنگی برای رسانه ملی

لایحه بودجه سال آینده، برای سازمان صداوسیما به عنوان بزرگترین دستگاه فرهنگی کشور، اعتبار قابل توجهی پیش‌بینی کرده است که جایگاه آن را با اختلاف به عنوان ثروتمندترین دستگاه فرهنگی کشور تثبیت می‌کند. این مبلغ بالغ بر ۳۳ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان، شامل ۲۳ هزار و ۲۵۷ میلیارد تومان ردیف بودجه اصلی، حدود ۹ هزار میلیارد تومان ردیف متفرقه ویژه تولید محصولات نمایشی و بیش از هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان بودجه برای تملک دارایی‌های سرمایه‌ای است. مقایسه این ارقام با قانون بودجه ۱۴۰۴ که مجموعا ۲۹ هزار و ۶۳۲ میلیارد تومان برای صداوسیما در نظر گرفته بود، رشدی حدود ۱۳.۱ درصدی را برای رسانه ملی نشان می‌دهد.

در این میان، تمرکز حدود ۱۱ هزار میلیاردی بر تولیدات، نکته قابل توجه این ارقام است که به طور مشخص، ماموریت تولید محصولات متنوع تلویزیونی را به دوش این سازمان می‌گذارد. بخش بزرگتر این رقم، بودجه ۹ هزار میلیارد تومانی برای توسعه کمی و کیفی برنامه‌های تولیدی پویانمایی، مستند، فیلم و سریال است که در قانون بودجه سال ۱۴۰۴، با ذکر نام دو سریال الف ویژه «حضرت موسی (ع)» و «سلمان فارسی» (هرکدام ۲ هزار میلیارد تومان) و تحقیق، نگارش و پیش‌تولید ۵ سریال الف ویژه دیگر (هرکدام ۱۲۰ میلیارد تومان) همراه شده بود، اما این بار در آن نامی از محصول خاصی نیامده است. به علاوه، در بخش اعتبارات متفرقه، ردیفی ۱۹۶۰ میلیارد تومانی برای کمک به تولید آثار فرهنگی و افزایش آگاهی عمومی پیش‌بینی شده است که مصادیق آن روشن نیست.

سهم شبکه خانگی، یک سوم بودجه نمایشی صداوسیما

در حالی بیش از ۳۰ هزار میلیارد تومان برای سازمان صداوسیما بودجه پیشنهاد شده که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان دیگر دستگاه مهم و متولی اصلی امر فرهنگ در کشور، مجموع اعتبار حدود ۱۵ هزار میلیارد تومانی را دریافت خواهد کرد؛ رقمی که بخشی از آن به حوزه‌هایی چون تئاتر، موسیقی، کتاب، مطبوعات، حج و زیارت و حتی نهادهایی مثل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی و مجمع جهانی اهل بیت(ع) اختصاص می‌یابد.

حدود یک بیستم این رقم که در لایحه ۱۴۰۵ برای سازمان سینمایی پیش‌بینی شده، مبلغ ۷۹۰ میلیارد تومانی بودجه این سازمان است که باید علاوه بر هزینه‌های جاری، به تولید سالانه ده‌ها فیلم سینمایی و آثار پرشمار مستند و کوتاه اختصاص یابد و به شکلی قابل تامل، ۱۱ برابر از بودجه اختصاصی رسانه ملی برای تولیدات نمایشی کمتر است.

از سوی دیگر، نگاهی به آمار تولید محتوا در شبکه نمایش خانگی نیز ارقام پایین‌تری را نشان می‌دهد؛ چراکه با احتساب تولید سالانه ۳۰ سریال خانگی، میانگین ۱۵ قسمت برای هر سریال و هزینه ۷ میلیارد تومانی برای هر قسمت، این رقم در مجموع حدود ۳ هزار میلیارد تومان خواهد بود که از طرفی بار اضافه‌ای روی دوش دولت نیست و از طرف دیگر معادل با حدود یک سوم بودجه اختصاصی رسانه ملی برای تولیدات نمایشی است و حتی با رقم بودجه دو سریال الف ویژه سازمان برابری نمی‌کند.

در عین حال مقایسه اعتبارات پیشنهادی دو زیرمجموعه فرهنگی دولت با ارقام سال گذشته، از رشد حدود ۱۹.۷ درصدی بودجه وزارت فرهنگ و رشد حدود ۱۱.۵ درصدی بودجه سازمان سینمایی خبر می‌دهد.

سهم حوزه هنری و اوج، جمعا یک و نیم همت

از جمله دیگر دستگاه‌های فرهنگی مهم، می‌توان به سازمان تبلیغات اسلامی و قرارگاه فرهنگی بقیه‌الله (قرب) اشاره کرد که به وسیله بازوهایی چون حوزه هنری و سازمان اوج، دست به تولید محصولات فرهنگی و هنری می‌زنند و به خلاف برخی دیگر از دستگاه‌های فرهنگی، در سال‌های اخیر کارنامه مناسبی از تولیدات به جا گذاشته‌اند.

سازمان تبلیغات اسلامی از یک ردیف بودجه اصلی ۶ هزار و ۷۷۳ میلیارد تومانی و چند ردیف دیگر برخوردار است که به نهادهای متعدد زیرمجموعه این سازمان مانند بنیاد دایره‌المعارف اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، شورای سیاستگذاری ائمه جمعه، ستاد اقامه نماز و… اختصاص می‌یابد. بخشی از این رقم هم به حوزه هنری اختصاص پیدا می‌کند که بودجه آن از ۱۶۳۱ میلیارد تومان به ۱۳۵۰ تومان رسیده و به خلاف اغلب دستگاه‌های فرهنگی دیگر، کاهش قابل توجه ۱۷.۳ درصدی را تجربه کرده است.

نام قرارگاه بقیه‌الله (قرب) نیز پس از افزایش بودجه پیشنهادی ۱۱.۵ درصدی نسبت به قانون بودجه ۱۴۰۴، با اعتبار پیشنهادی ۲ هزار و ۱۷۸ میلیارد تومان در لایحه دولت دیده می‌شود. نکته قابل ذکر آن که در قانون بودجه سال ۱۴۰۴، مبلغ ۲۰۰ میلیارد تومان از این رقم برای کمک به تولیدات سازمان هنری-رسانه‌ای اوج تعیین شده بود، اما این تخصیص در لایحه بودجه ۱۴۰۵ وجود ندارد، هرچند قرب همچنان به حمایت از این سازمان می‌پردازد.