آزاده باقری، رها؛ ویژه برنامه سحرگاهی «ماه خدا» در سال ۱۴۰۴ همچون سالهای گذشته از شبکه یک سیما پخش میشود و باز هم حسن سلطانی مجری برنامه است. این برنامه که هدف اصلی آن ایجاد فضایی معنوی در سحرهای ماه رمضان است، با ساختار کلاسیک خود به ترکیبی از روایتهای مذهبی، آیتمهای فرهنگی و پخش نیاش میپردازد.
دکور برنامه
سازندگان سری جدید «ماه خدا» تغییری محسوس در ظاهر برنامه ایجاد کرده و نسبت به گذشته متفاوت است. دکور امسال مبتنی بر فضایی نمادین و شاعرانه خلق شده؛ میز و صندلی مجری گویی بر فراز آسمانی پر از ابر قرار گرفته و در دل آن دو مناره مسجد نمایان است.آسمان پرستاره و ماه، حس عرفان سحرگاهی را منتقل کرده و ترکیب آن با نمادهای دینی تجربه بصری متفاوتی نسبت به فضای معمول برنامههای سحرگاهی ایجاد میکند و پیش زمینهای برای لحظات عبادت و دعا فراهم میآورد. با این حال، قرار گرفتن مجری و کارشناس در دل آسمان، هرچند شاعرانه و نمادین است، شاید جلوه بصری چندان جذابی برای مخاطب ایجاد نکند و حس فاصله گیری را منتقل سازد. این موقعیت نمادین میتوانست با طراحی دقیقتر، تعامل بهتری میان برنامه و مخاطب ایجاد کند و تجربهای معنوی و عرفانیتر برای بیننده رقم زند. با توجه به اینکه «ماه خدا» سالهاست پخش میشود، زمان و دقت بیشتر در طراحی دکور میتوانست ضمن حفظ تداعی آسمان، فضایی ملموستر و جذابتر برای مخاطب فراهم آورد.
مجری برنامه
حسن سلطانی که سالها به عنوان گوینده خبر، چهرهای آشنا برای مخاطبان بود، مدت زیادی است به اجرای برنامههای معارفی سیما میپردازد. او سخنور خوبی است و به پشتوانه اندوختهها و نیز به مدد استفاده از کتب مختلف، بهتنهایی قادر است بخش زیادی از برنامه سحرگاهی شبکه یک را با روایتگری پیش ببرد. سلطانی با همان سبک همیشگی، برنامه را هدایت میکند؛ سبکی که طی سالها برای مخاطبان شبکه یک آشنا شده است. او با روایت ساده و بیپیرایه حکایات، سفرنامهها و احادیث، لحظات سحر را با لحن آرام همراه میسازد. تکیه «ماه من» در سالهای قبل عمدتا بر پایه اجرای مجری بود؛ اما در سری جدید سهم کارشناس مذهبی بیشتر شده است. این اتفاق فضایی گفتوگومحور، یا بهتر است بگوییم مباحثه ایجاد کرده که به دلیل زمان نه چندان زیاد، هم از حوصله خارج نیست و هم بخشهای معنوی برنامه را تحتالشعاع قرار نمیدهد.
کارشناس برنامه
در نیمه اول ماه رمضان، حجت الاسلام حمیدرضا جعفری به عنوان کارشناس مذهبی در کنار مجری حضور دارد. تحلیلها و روایتهای او، لایهای آموزشی و معنوی به برنامه میافزاید و تعامل او با مجری، فضایی متعادل ایجاد میکند که ترکیبی از توضیح و روایتگری را ارائه میدهد و مخاطب را از ابتدا تا پایان همراه میسازد.
آیتمهای برنامه
«ماه خدا» مجموعهای از آیتمهای مختلف دارد؛ مثل روایت کوتاه داستان گونه زندگی یک شهید، مناجات خوانی، دعای سحر با صدای نوستالژیک مرحوم موسی قهار، قرائت قرآن، روضه خوانی و بیان دعای روزانه ماه رمضان. پس از اذان نیز روایتها و گفتمانهای مجری با مخاطب ادامه مییابد.
یکی از نقاط ضعف «ماه خدا» مربوط به تیتراژ ابتدایی برنامه است. این بخش با تصاویری تولید شده توسط هوش مصنوعی ساخته شده که هرچند جلوهای بصری خوش رنگ و لعابی دارد، اما با فضای معنوی و عرفانی برنامه همخوانی کامل ندارد. ماه رمضان و لحظات سحر، تداعیگر جلوهای واقعی و ملموس از بیداری، دعا و سفرههای سحر در زندگی مردم است؛ تجربههایی که با تصاویر واقعی و اصیل به دل مخاطب مینشیند و حس آرامش و نزدیکی ایجاد میکند. استفاده از تصاویر مصنوعی، حتی اگر خوشآب و رنگ باشند، به وضوح مصنوعی بودن خود را نشان میدهند و تجربه آغاز برنامه را از حس انسانی و معنوی دور میکند. تیتراژ ابتدایی میتوانست با ثبت لحظات حقیقی سحر، از همان ابتدا «ماه خدا» را با مخاطب همراه کرده و فضای معنوی برنامه را عمیقتر منتقل کند.
جمعبندی
ویژه برنامه «ماه خدا» کاری را که باید انجام میدهد و روزهداران به وقت سحر، هم با آن همراه میشوند و هم بهره کافی از دادههای مجری و کارشناسان و آیتمها میبرند. با این حال نمیتوان «ماه خدا» را برنامهای با ایدههای صد در صد درخشان دانست. خاصه آنکه سالهای زیادی روی آنتن شبکه یک است و نوآوریهای بیشتری از تیم سازنده انتظار میرود. این اتفاق برای دکور آن رخ داده اما در بخشهای دیگر نیازمند ایدههای تازه است. ضمنا؛ درست است که شبکه یک مخاطب اصلی خود را گروه جوان به بالا تعریف میکند؛ اما نباید مخاطب کودک و نوجوان که همراه خانواده روزه میگیرند را از یاد ببرد و بخشی مخصوص آنها نداشته باشد. حتی همین مفاهیم مطروحه در برنامه «ماه خدا» را میتوان سادهسازی کرد تا عموم مخاطب درک بهتری از آنها داشته باشند.