مسیح فخر، رها؛ علی طریقت، نوازنده و مدرس باسابقه تار و سهتار، با انتشار کتاب تازه خود تحت عنوان «سهتار و خاطرات» توجه علاقهمندان موسیقی ایرانی را به خود جلب کرده است. این کتاب، قطعات پاپ و خاطرهانگیز را وارد دنیای سهتار میکند؛ سازی که برخی از اساتید سنتگرا هنوز اجرای ملودی های غیر از ردیف موسیقی دستگاهی بر آن را نوعی بیاحترامی میدانند.
طریقت در این اثر، تلاش کرده تا سهتار را نه تنها به عنوان میراثی تاریخی، بلکه بهعنوان ابزار خلاقیت معرفی کند و تأکید دارد؛ «سهتار قرار نیست تنها در ویترین تاریخ باقی بماند؛ این ساز وسیلهای است برای بیان خلاقیت، نه موزهای از تعصبات»
میراث خانوادگی موسیقی از قاجار تا امروز
علی طریقت در گفتوگو با خبرنگار رها، به بهانه انتشار این کتاب، ابتدا به سابقه خانوادگی خود در موسیقی اشاره کرد؛ او از پدرِ پدربزرگش، میرزا اسماعیلخان صدرالکتاب، که دربار ناصرالدین شاه را تجربه کرده و بعدها دخترانش شاگردان درویشخان و میرزا عبدالله شدند، سخن گفت. یکی از این دختران، مادر مصطفی نوریانی، آهنگساز اولین فیلم ناطق ایرانی «دختر لر» بود. ویولنی که در این فیلم نواخته شد، بعدها به دست پدر طریقت رسید و نسل به نسل منتقل شد. طریقت درباره آن میگوید: «موسیقی در خانواده ما یک پدیده موروثی بود.»
تحصیلات آکادمیک طریقت از لیسانس موسیقی تا دکتری پژوهش هنر، همراه با بیش از سی سال تجربه تدریس، انتشار چند آلبوم و تربیت صدها نوازنده، مسیر حرفهای او را شکل داده و به انتشار نخستین کتابش منجر شده است.
پل زدن میان نسلها با موسیقی آشنا
کتاب «سهتار و خاطرات» شامل مجموعهای است از ملودیهای شناختهشده، از «سلطان قلبها» تا «عاشق شدم من در زندگانی». طریقت معتقد است این سادگی، فرصتی برای ایجاد پلی میان نسلهاست. این پژوهشگر موسیقی میگوید: «نسل امروز با آثار قدیمی مانند «آتشی در نیستان» زندگی نکرده است؛ باید چیزی بدهیم که در آرشیو ذهنیشان وجود دارد.»
یکی از نکات قابل تأمل در تدوین این کتاب استفاده از شعرهایی است که همراه این آثار توسط خوانندگان مختلف در طی سالهای گذشته اجرا شدهاند.
طریقت از مشکلات سانسور در مسیر تدوین کتاب خود میگوید: «علیرغم میل باطنی در چاپ نسخه نهایی اجازه استفاده از اسامی برخی از آهنگسازان داده نشد. دلیل سانسور اسامی اغلب نامشخص و کاملاً سلیقهای بود، آهنگسازانی که نه مشکل سیاسی داشتند نه اخلاقی، ولی آوردن اسمشان در کتاب ممنوع بود، اما به علت اهمیت قطعاتشان تصمیم براین شد با این معضل سلیقهای کنار آمده و از آثارشان بدون استفاده از نام در کتاب استفاده کنیم.» وی معتقد است: «به جز سانسور مشکل اساسی دیگری در موسیقی ایرانی وجود دارد و آن تعصبات و حرمتنامههای نانوشته برخی از اساتید سنتگرای قدیمی است.»
وی با اشاره به محدودیتهای رایج در موسیقی ایرانی افزود: «از نگاه برخی از این اساتید اگر با سهتار کمی بیرون از قواعد ردیف بنوازی، انگار به میرزا عبدالله خیانت کردهای! در حالی که بزرگان اگر امروز زنده بودند، قطعاً نوآورتر از ما بودند.»
خلاقیت بر پایه آزادی اجرا
برخلاف بسیاری از کتابهای آموزشی موسیقی، طریقت در اثر خود به تعیین دقیق مضراب، تکنیک یا تزئینات اصرار ندارد. او توضیح میدهد: «نخواستم نسخهای بنویسم؛ هر هنرجو میتواند با سرعت، ریز، جملهپردازی یا تزئینات دلخواه خود، این ملودیها را بازآفرینی کند. کتاب «سهتار و خاطرات» در چهار جلد و بیش از هشتاد قطعه تهیه شده و جلدهای بعدی در آینده منتشر خواهد شد».
او همچنین آماده نظر منتقدان اثر خود است و تأکید دارد؛ «هر کسی هم به این اثر حمله کند، به بیشتر دیده شدن کتاب کمک کرده است!»
طریقت درباره آینده موسیقی ایرانی معتقد است: «موسیقی ایرانی باید ریشههایش را حفظ کند، اما تحول اجتنابناپذیر است». او به اساتید گذشته و کوششهایشان در نوآوری در موسیقی مانند استاد علیزاده اشاره میکند و میگوید نسل جوان نیز در حال ادامه دادن مسیر استادان پیشین با حفظ اصالتهاست. با این حال، طریقت تأکید میکند: «موسیقی ایرانی در بخشهایی کند حرکت میکند فقط به دلیل ایستادگی گروهی از متعصبها، اما این دوره در حال پایان است.»