مریم قاضیزاده، رها؛ در نخستین بخش از مجموعه گزارش با موضوع «تبلیغات خانگی با ملودی خارجی» خواندید که این روزها شاهد تبلیغات زیادی در پلتفرمهای نمایش خانگی هستیم که بر پایه ترندترین آهنگهای این روزهای جهان ساخته شدهاند و از قرار کسی هم نیست که ادعای حق کپی رایت درباره آنها داشته باشد.
در بخش نخست با عنوان «تبلیغات خانگی با ملودی خارجی»، مصادیق عینی این تبلیغات ذکر شد و به بازخوانی قوانین جهانی و داخلی درباره حق کپی رایت پرداختیم.
در بخش دوم از این سلسله گزارش قرار است تا نظرات کارشناسی درباره اجرای قوانین کپیرایت در کشور و همچنین بررسی زوایای ناگفته این پدیده را مورد بررسی قرار دهیم.
داستان تکراری نقض حق کپیرایت
ماجرای نقض حق کپی رایت در تبلیغات بازرگانی داستانی تکراری و مسبوق به سابقه است و شاید سبقه آن به سالهایی بازگردد که تبلیغاتی مانند «ایران رادیاتور» با زیر متن آهنگی از هوشنگ کامکار از آلبوم «در گلستانه» ساخته شد. همان تبلیغ معروفی که خیلیها آن را با نام «عمو یادگار» میشناسند.
هرچند هیچ وقت خبری از این به میان نیامد که کامکار درباره حق کپیرایت این اثر از شرکت ایران رادیاتور شکایتی کرده باشد اما سالها بعد که صدای اعتراض افرادی مانند محمدرضا شجریان برای استفاده از آهنگهایش در تلویزیون به گوش رسید، کار را دست آژانسهای تبلیغاتی داد که ریسک استفاده از آثار داخلی بالاست و ممکن است با همین قوانین دست و پا شکسته داخلی در حوزه کپیرایت، به چالش کشیده شوند.
از این رو کمتر دیده شده که از آثار داخلی به ویژه در حوزه موسیقی پاپ برای ساخت تبلیغی استفاده شود زیرا همانطور که عطا نویدی کارشناس موسیقی در این باره میگوید، خوانندگان پاپ حساسیت بیشتری برای ضایع نشدن حق و حقوق آثار خود به خرج میدهند.
عطا نویدی در گفتوگو با خبرنگار رها، درباره این موضوع توضیح میدهد: به طور کلی قوانین مربوط به کپی رایت در کشور بسیار فرمالیته است و اگر هم صاحب اثری بخواهد بابت نقض حق کپی رایت از کسی شکایت کند، آنقدر ماجرا پیچیده و طولانی میشود که از خیر شکایت میگذرد ولی با این حال باز هم حق آثار داخلی قابل پیگیریتر از آثار خارجی است.
قانون حق کپیرایت و چراغ قرمز روز جمعه
نویدی قانون حق کپیرایت در کشور را به چراغ قرمز در روز جمعه تشبیه کرده و میگوید: این قانون دقیقاً مثل چراغ قرمز در روز جمعه است که وجود دارد اما جدی گرفته نمیشود. در کشور ما هم نص صریح قانون به لزوم رعایت حق کپی رایت و حق مؤلف اشاره کرده و نقض آن را غیرقانونی و قابل پیگیری دانسته اما متأسفانه این قانون ضمانت اجرای قوی ندارد. یعنی اگر مؤلف و هنرمندی بخواهد برای گرفتن حق ضایع شده خود اقدام کند، نمیتواند به آنچه که حق واقعیاش هست دست پیدا کند در حالیکه این قوانین به طور بسیار جدی و سختگیرانه در خارج از کشور اجرا میشود و مطمئن باشید اگر این تبلیغاتی که در پلتفرمهای داخلی نمایش داده میشوند در خارج از کشور به نمایش در می آمدند، با برخورد جدی متولیان امر مواجه میشدند.
این کارشناس موسیقی همچنین وجود تحریمها و عدم حضور بسیاری از برندها در بازارهای جهانی را عامل مهمی در ساخت تبلیغات ناقض حق کپی رایت دانسته و اظهار میکند: شاید یکی از خوش شانسیهای آژانسهای تبلیغاتی در داخل کشور این باشد که به واسطه تحریمها و عدم حضور در بازارهای جهانی، بسیاری از این تبلیغات دیده نمیشوند و خوانندگان خارجی آنقدر بیکار نیستند که تبلیغات ایرانی در پلتفرمهای داخلی را پیگیری کنند از این رو دست آژانسهای تبلیغات برای ساخت چنین آثاری کاملاً باز است.
جذب مخاطب بیشتر با هزینه کمتر!
در بررسی تبلیغات تولید شده با ملودی خارجی آنچه بیشتر از همه به چشم میآید، تلاش سازندگان این آثار برای جذب هرچه بیشتر مخاطب است. آن هم نه از طریق محتوای متفاوت بلکه استفاده از ترندترین آهنگهای روز دنیا که احتمال نقش بستن تبلیغ در ذهن مخاطب را افزایش میدهد و این موضوع میتواند دلیل محکمی برای استفاده از این ملودیها باشد.
از سوی دیگر هزینههای کمتر برای ساخت تبلیغ نیز از عمده ترین دلایل استفاده از این ملودیها است. نویدی در این باره توضیح میدهد: در حال حاضر اگر یک آژانس تبلیغاتی بخواهد برای تبلیغ خود یک آهنگ منحصر به فرد تولید کند، رقمی معادل ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیون تومان باید برای ساخت آهنگ هزینه کند که این رقم در مقایسه با استفاده از یک ملودی خارجی بسیار بالاست.
وی ادامه میدهد: آژانسهای تبلیغاتی آهنگساز ندارند و اگر بخواهند کار خاص و دسته اول ارائه دهند مجبورند برای ساخت آهنگ هزینه کنند که به تبع این هزینه، سایر هزینهها هم برای آژانس تبلیغاتی و هم برای برند سفارش دهنده بالا میرود اما ریمیکس کردن یک ملودی خارجی بیشتر از ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان هزینه نخواهد داشت و البته استفاده از آن هم پیگرد قانونی ندارد از طرفی یک آهنگی که به گوش مخاطب آشناست و حتی ممکن است با آن خاطره داشته باشد، به طور حتم در مقایسه با آهنگ جدیدی که ساخته شده بیشتر میتواند مخاطب جذب کند از این رو به نظر میرسد استفاده از این ملودیها میتواند دو دغدغه مهم آژانسهای تبلیغاتی که جذب بیشتر مخاطب و هزینه کمتر است را مرتفع کند.
آنچه به نظر میرسد، ساخت تبلیغات داخلی با ملودیهای خارجی معلول علتهای متعددی است که شاید یکی از آنها جذب مخاطب بیشتر و هزینه کمتر باشد. آنچه در ادامه این مجموعه گزارش به آن پرداخته میشود بررسی شرایطی است که منجر به تولید چنین آثاری شده است. آثاری که شاید در جذب مخاطب بیشتر و کاهش هزینهها خوب عمل کرده باشند اما در حوزه اخلاق و قانون، شکستشان غیرقابل انکار است.