مریم قاضیزاده، رها؛ موزه هنرهای معاصر تهران که مهمترین موزه هنر مدرن در کشور است، توسط کامران دیبا ساخته و در ۲۲ مهرماه ۱۳۵۶ افتتاح شد. این موزه که شامل جامعترین و مهمترین گنجینههای هنر مدرن در خارج از اروپا و آمریکای شمالی و مالک یکی از پنج تا ۱۰ مجموعه مهم هنر نوگرا در جهان است، گنجینهای دائمی از بیش از ۳ هزار اثر از هنرمندان حوزه تجسمی است.
این موزه در مدت ۴۸ سال فعالیت خود همواره محل نمایش آثار ارزشمند و نمایشگاههای مختلف در حوزه هنرهای تجسمی بوده و آثار بزرگان هنر مدرن جهان مانند پیکاسو، ماگریت، پولاک و وارهول را در کنار آثار فاخر هنرمندان ایرانی همچون سهراب سپهری و بهمن محصص را در خود جای داده است.
درخواست درودی برای ساخت موزه
اگرچه ایده ساخت موزه هنرهای معاصر در سال ۱۳۴۵ و توسط کامران دیبا مطرح شده بود اما در آن زمان به دلیل تأمین نشدن بودجه، در حد یک ایده باقی ماند ولی همت برای ساخت آن زمانی جزم شد که ایران درودی در بازدیدی که فرح دیبا از نمایشگاه نقاشی وی داشت، درخواست ساخت مکانی دائمی برای نمایش آثار نقاشان را مطرح کرد و از آنجا بود که با تصویب ردیف بودجه برای ساخت این مکان، پروژه ساخت موزه هنرهای معاصر آغاز شد و ۹ سال بعد در ۲۲ مهر ۱۳۵۶ به بهره برداری رسید.
موزه هنرهای معاصر به پیشنهاد زندهیاد ایران درودی هویت گرفت
هرچند در آن سالها طراحی مجموعه را الهام گرفته از بادگیرهای کویری میدانستند اما داریوش بوربور معمار، شهرساز و طراح معتقد است که معماری این بنا کپی کاری است؛ او معتقد است برجهای منحنی شکل موزه ارتباطی با بادگیر ندارند و طراحی این بنا کپی از قسمتهایی از موزه خوان میرو در اسپانیاست. وی بیان کرده که این معماری اصالت نوآوری ندارد و حتی بخشهایی از آن کپی شده از موزه گوگنهایم نیویورک اثر فرانک لوید رایت در نیویورک است.
با این حال آنچه بیشتر از ساختمان این موزه حائز اهمیت است، نقش آن در رشد و گسترش هنرهای تجسمی در کشور است.
فعالیت موزه پس از انقلاب
نخستین فعالیت رسمی موزه هنرهای معاصر پس از انقلاب به برگزاری نخستین نمایشگاه دوسالانه نقاشی ایرانی در پاییز ۱۳۷۰ با سازماندهی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بر میگردد.
همچنین این موزه که از سال ۱۳۷۶ به بعد به مهمترین مرکز هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تبدیل شد، طی سالهای متمادی به صورت فعالانه و نظاممند به برگزاری سمینارها، نمایشگاهها و دوسالانههایی پرداخت که بر این اساس بسیاری از هنرمندان حسین زندهرودی، مسعود عربشاهی، محسن وزیریمقدم، منصوره حسینی، بهجت صدر و پرویز تناولی برای برگزاری نمایشگاه یا شرکت در سمینار به موزه دعوت شدند و آثار آنها در سلسله نمایشگاههای پیشگامان هنر مدرن ایران به نمایش درآمد.
همچنین موزه هنرهای معاصر با نمایش آثار نقاشی، طراحی گرافیک، و مجسمهسازی هنرمندانی چون عباس کیارستمی، آیدین آغداشلو، و فرح اصولی توانست مخاطبان خود را گسترش دهد و هنرمندان نامدار در کنار هنرمندان جوانتر به برگزاری نمایشگاه پرداختند.
در اسفند ۱۳۸۶ نیز گنجینه عکسهای موزه هنرهای معاصر تهران که قدیمیترین نگاره آن مربوط به سال ۱۸۳۵ میلادی است و شامل دستکم ۱۲۰ نگاره از عکاسان خارجی مانند هنری فاکس تالبوت، نادار، آوگوست ساندر، آلفرد اشتیگلیتس، انسل آدامز، جولیا مارگارت کامرون، ادوارد جین استایکن، لوئیس هاین، من ری، مارگارت برک-وایت، و واکر ایوانز میشود در نمایشگاهی با عنوان «چشم درون» به نمایش گذاشته شدند که با استقبال بی نظیری از سوی مخاطبان مواجه شد.
جمشید ناصری نیز در سال ۱۳۹۹ به وصیت همسرش منیژه میرعمادی، مجموع هنریشان شامل ۷۰۵ اثر از هنرمندان معاصر ایران را به موزه هنرهای معاصر تهران اهدا کرد. این مجموعه شامل آثاری از حسین زندهرودی، ژازه تباتبایی، قاسم حاجیزاده، علیاکبر صادقی، محمد احصایی، رضا مافی، فریده لاشایی و عباس کیارستمی میشد.
سکانسهایی از سریال «تاسیان» در فضای داخلی موزه هنرهای معاصر به تصویر کشیده شد
تعطیلی ۳۰ ماهه موزه
در طی ۴۸ سال که از بازگشایی موزه هنرهای معاصر میگذرد، طولانیترین زمان تعطیلی این مجموعه به بازه زمانی ۳۰ ماهه که از ۹ اردیبهشت ۱۳۹۷ و به منظور انجام عملیات بازسازی اساسی آغاز شد، بر میگردد. هرچند گفته شده بود که موزه در تابستان همان سال بازگشایی میشود اما پیچیدگی فرایند بازسازی که بعد از آغاز عملیات اجرایی مشخص شد و همچنین شیوع کووید-۱۹ سبب شد تا این تعطیلی ۳۰ ماه به طول بینجامد و سرانجام با نمایش مجموعهای از آثار گنجینه موزه در نیمه بهمن ۱۳۹۹ برای بازدید عموم گشایش یافت.
از مهمترین حواشی بازسازی این مجموعه میتوان به طراحی نشانواره تازه برای موزه توسط رضا عابدینی اشاره کرد که با واکنشهای منفی زیادی از سوی هنرمندان و طراحان گرافیک مواجه شد و در نهایت تصمیم بر آن شد تا نشانواره اصلی که طراحی جواد پویان بود در جای خود باقی بماند.
اگرچه این موزه طی سالها فراز و نشیبهای فراوانی را پشت سر گذاشته اما همچنان در چهل و هشتمین سالگرد افتتاح خود با وقار و زیبنده میزبان علاقهمندان به هنرهای تجسمی است و بازدید از این موزه در ۲۲ مهرماه ۱۴۰۴ به مناسبت چهل و هشتمین سالگرد افتتاح برای بازدید علاقهمندان رایگان است.