محمدرضا کاظمی، رها؛ نشست خبری منوچهر شاهسواری دبیر چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر، صبح امروز چهارشنبه ۸ بهمن در سالن فردوس موزه سینما برگزار شد.
در این دوره از جشنواره به دلیل نداشتن روابط عمومی، اخبار رسمی زیادی از جشنواره به بیرون مخابره نشده و بیشتر اطلاعات با گمانهزنی رسانهها همراه بود، مطالبی که بعضی درست از آب درآمد و برخی غلط. این عدم توجه شاهسواری به رسانهها یکی از موضوعات مورد بحث نشست امروز هم بود، در ادامه مروری داریم بر ۶ نکته ویژه از نشست خبری دبیر دو دوره اخیر جشنواره فیلم فجر.
نکته اول: برگزاری جشنواره و خانهای که باید حفظ کرد
یکی از مواردی که شاهسواری در بحثهای اولیه نشست به آن اشاره کرد و در ادامه نیز برخی خبرنگاران آن را دوباره عنوان کردند، برگزاری این رویداد در شرایط اجتماعی امروز بود. دبیر جشنواره در ابتدای سخنانش با اشاره به این ایام توضیح داد: همه ما با عشق به سرزمین و عشق به هنر روز خود را آغاز میکنیم. شرایط امروز جامعه، همدردی را اجتنابناپذیر کرده است؛ همدردی با همه کسانی که جانهای خود را از دست دادند؛ جانهایی که میتوانست در راه رشد و پیشرفت آینده این سرزمین موثری باشد. هر قطره خونی که از هر ایرانی در هر نقطه از جهان روی زمین میریزد، دردآور است، اما در عین حال باید کار کرد، زندگی را ادامه داد و خانه را حفظ کرد؛ خانهای که وطن ماست و البته برای ما علاقهمندان سینما، سینما خانه ماست. جشنواره فیلم فجر نیز در قالب یک رویداد ملی، طی بیش از چهار دهه فعالیت خود، نیروهای بسیاری را به سینمای ایران معرفی کرده است.
دبیر جشنواره در بخش دیگری از نشست درباره احتمال عدم حضور برخی عوامل فیلمهای حاضر در جشنواره امسال در نشستهای خبری تأکید کرد: من برای نشستهای خبری کسی را اجبار نمیکنیم اگر هنرمندان آمدند که خانه آنهاست و قدم بر چشم ما گذاشتند اگر کسی به هر دلیلی نیامد ما به او احترام میگذاریم و به خودشان مربوط است. با این حال الان وقت خالی کردن صحنهای را که خانه ما در مرکز آن است، نداریم و این اعتقاد من است.من نه کسی را از حضور منع میکنم و نه مجبور چون در شأن من نیست. جشنواره با آغوش باز پذیرای هر سینماگری است که حضور داشته باشد، ولی شاید هم یک هنرمند، حالش خوب نباشد که بخواهد بیاید. من هم اگر مسئولیت حقوقی نداشتم، آنقدر حال خوبی ندارم که بخواهم حضور داشته باشم.
نکته دوم: حذف روابط عمومی و سلیقه آقای دبیر!
امسال را میتوان با اختلاف عجیبترین دوره جشنواره فیلم فجر در خصوص ارتباط با رسانهها دانست. در دورههای گذشته روابط عمومی جشنواره چند ماه پیش از آغاز رسمی رویداد کارش را آغاز میکرد و رسانهها نیز با ستاد برگزاری جشنواره ارتباط میگرفتند. از طرفی ثبت نام اهالی رسانه نیز اوایل دی ماه هر سال انجام میشد و در این ایام تقریبا مشخص بود رسانهها چه جایگاهی در کاخ جشنواره دارند. اما امسال تقریباً همه این موارد حذف شد، جشنواره روابط عمومی ندارد، ستاد آن امروز و همزمان با نشست دبیر کارش را آغاز کرد، سیستم حضور رسانهها به کل تغییر کرد و دیگر خبری از ثبت نام نبود و بدتر از همه اخبار رسمی هر بار از جاهای مختلف به بیرون درز میکرد، یا از رسانههای اختصاصی دبیر با یکی دو رسانه خاص، یا حتی از طریق روابط عمومی جایی مثل موزه سینما! تمام این بیبرنامگیها در نشست خبری مطرح شد که شاهسواری در پاسخ عنوان کرد: این به روحیه من برمیگردد. به نظرم جشنواره، با فیلم جشنواره میشود نه با عکس و خبر. ما در این دوران در حال پیش تولیدها بودیم اینها ممکن است بار خبری داشته باشد اما به نظر و سلیقه من از روزی که جشنواره آغاز میشود باید با جشنواره رو به رو شویم. دبیر جشنواره در ادامه نشست درباره تغییر کاخ رسانهای از برج میلاد به سینما ملت گفت: کیفیت نمایش در برج میلاد همواره مورد انتقاد بود. آماری که دارم نشان میدهد از ۱۹۵۰ متقاضی کارت رسانه، تنها حدود ۶۵۰ نفر در برج میلاد حضور پیدا میکردند. با پیشنهاد دوستان به این جمعبندی رسیدیم که سینما ملت بهصورت اختصاصی به رسانهها اختصاص یابد. اگر امسال یک فرد غیررسانهای در پردیس ملت حضور داشت، به من بگویید و حتما برخورد میکنیم.
نکته سوم: «سیمرغ مردمی» بیحاشیه میشود؟
ماجرای سیمرغ مردمی یکی از حواشی تقریباً ثابت اختتامیه جشنوارهها است، از تخلفاتی که برخی فیلمسازان در گذشته میکردند و آرای آثار خود را بالا میبردند، تا نوع شمارش و داستانِ سال گذشته که فیلمی برنده این سیمرغ شد که نه تنها هیچ جایزه دیگری برنده نشد، که حتی در دستهبندی هیچ کارشناس یا رسانهای هم احتمال برنده شدن نداشت. شاهسواری درخصوص این بخش از جشنواره امسال هم بیان کرد: جایزه ویژه تماشاگران در این رویداد یکی از مختصاتی است که در جشنواره دیگری نمونهاش را کمتر پیدا میکنید. درباره سال پیش خودم شاهد آرا بودم و امکان داشت باز هم با یک صدم رای فیلم دیگری معرفی شود، اما انصاف و عدالت حکم میکرد همان فیلمی که از آرا درآمد، اعلام شود اما با این حال فاصله آثار ناچیز بود. امسال دوستان خانه سینما مسئولیت این موضوع را بر عهده گرفتند. ما هم نگرانیهایی درباره شرایط اینترنت داریم اما تلاش کردیم به شیوههای سنتی برگردیم چون آن شیوه مشارکت را بالا میبرد یکی از اشکالات سال گذشته این بود که کم بودن مشارکت باعث میشود چیزهایی از صندوق دربیاید که مد نظر ما نیست ولی امکانپذیر نبود که بتوانیم در شرایط فعلی آن شیوه سنتی را برگردانیم چون به نیروی زیاد و آموزش دیده نیاز داشت. در کل امسال هم سیمرغ مردمی داریم و امیدوارم امسال شاهد اتفاقات بد گذشته نباشیم.
نکته چهارم: حذف هیئت انتخاب و وعده «مسئولیتپذیری»
امسال منوچهر شاهسواری دست به یک بدعت جدید در روند برگزاری جشنواره زد و هیئت انتخاب آثار را به طور کلی حذف کرد. او خودش به همراه گروهی از مشاورانش (که نام آنها مشخص نیست!) دست به انتخاب فیلمها برای جشنواره زد. در ابتدا عنوان شد که این دوره با ۲۲ فیلم برگزار میشود اما در نهایت ۳۳ فیلم (که دو فیلم در بخش رقابت نیستند) به سودای سیمرغ راه یافتند. موضوع عدم استفاده از هیئت انتخاب در بین اهالی رسانه موافقان و مخالفانی داشت که البته بیشتر خبرنگاران موافق این ماجرا بودند و خود شاهسواری هم به این مسئله اشاره کرد که روش جدید، باعث میشود یک نفر مسئولیت کاری که برعهده داشته را بپذیرد و نتواند مشکلات را به گردن افراد دیگر بیاندازد. دبیر جشنواره اضافه کرد: حذف هیات انتخاب ریسک بزرگی بود. اینکه من بهعنوان دبیر، مسئولیت خودم را به هیات انتخاب واگذار کنم بسیار ساده است و من امسال این کار را نکردم. در این سالها دیدهاید که هیات انتخاب بارها از انتخابها مسئولیت گریزی کردهاند و یک روزی اگر اسناد هیات انتخاب منتشر شود این مسئولیتگریزی را به وفور خواهید دید. نکته و ایده من این بود که تعدادی فیلم ثبتنام کردهاند یک سری طبق مقررات میتوانند حضور داشته باشند و یک سری آماده تحویل به دبیرخانه میشوند همه فیلمها دیده و بررسی شده و گاهی چند باره دیده شدهاند من هم آنها را به تنهایی ندیدهام اما مسئول نهایی آن من هستم و پای همه را امضا کردهام اگر خطایی باشد به عهده من است و نخواستم از مسئولیتپذیری فرار کنم.
نکته پنجم: آغوش «فجر» به روی همه باز است
یکی از مسائلی که در نشست امروز به آن اشاره شد، احتمال تحریم کردن جشنواره از طرف بازیگران و کارگردانهایی بود که در این دوره آثاری دارند، اتفاقی که باتوجه به شرایط اجتماعی امروز و فشارهایی که روی هنرمندان وجود دارد، بعید نیست رخ دهد. شاهسواری دررابطه با این مسئله نیز توضیح داد: با ترک خانه، محل کار و حرفه خود، دستاوردی نخواهیم داشت؛ فقط آن را تحویل غاصبان میدهیم. ترجیح میدهم حتی در این خانه بمانم، اگر شیشه پنجرههایش شکسته، شده با پارچه یا مقوا بپوشانم. درِ جشنواره به روی هیچکس بسته نیست و مبادا کسی بهخاطر نقد و نظرش از این رویداد کنار گذاشته شود، از طرف دیگر هیچکس به اجبار به جشنواره دعوت نمیشود، اگر کسی آمد قدمش سر چشم و اگر کسی نیامد، برایش آرزوی سلامتی داریم. جشنواره با آغوش باز از همه استقبال میکند و هیچ الزام و اجباری وجود ندارد.
نکته ششم: «برمودا» در مسیر «قاتل و وحشی»؟
در طول نشست دبیر جشنواره چند باری به آثار مختلفی اشاره شد، مخصوصا فیلمهایی که جزو متقاضیان حضور در این دوره بودند، اما بدون ذکر دلیل از سودای سیمرغ کنار گذاشته شدند. یکی از این فیلمها جدیدترین ساخته مجید مجیدی است که گفته میشود برای حضور در جشنواره کن، از فجر انصراف داده و فیلم دیگر «برمودا» محمد کارت است که گویا به دلایلی مثل مواردی که باعث توقیف فیلم «قاتل و وحشی» حمید نعمتالله شده، از جشنواره کنار گذاشته شده است. شاهسواری درخصوص فیلم «برمودا» در بخشی از سخنانش گفت: یکی از تأسفهای من در سال گذشته این بود که «قاتل و وحشی: امکان اکران پیدا نکرد. فیلم «برمودا» نیز کم از آن ندارد؛ هرچند این دو اثر کاملاً متفاوت و متعلق به دو جهان جداگانه هستند. من خودم «برمودا» را دیدهام و از همان ابتدا فیلمهای محمد کارت را دنبال کردهام. استعداد و تلاش او دیدنی است و میتواند یکی از ستونهای پایه صنعت سینما باشد، اما متأسفانه با بغض باید بگویم که فرصتی برای این فیلمها فراهم نشده است. کاش امکانی ایجاد شود تا بتوانیم همراه با شما این فیلمها را ببینیم.
شاهسواری با زیرکی به همین جملات بسنده کرد و جواب درستی به پرسش خبرنگاران نداد که دلیل عدم اکران این فیلم و حذف شدنش از جشنواره فجر چیست؟ با وجود طرح نام فیلم «غذای نیمروز» ساخته مجید مجیدی در سوال یکی از خبرنگاران، شاهسواری توضیح روشنی درباره عدم حضور این فیلم در ترکیب نهایی فیلمهای جشنواره هم نداد.