پاسداشت آواز ایرانی

آبه گزارش رها به نقل از روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، آیین رونمایی از آلبوم موسیقی «بیدل» با اشعاری از بیدل دهلوی، آهنگسازی علی‌اصغر عربشاهی و خوانندگی صادق مرادی، سجاد شوشتری و پوریا عابدینی که به همت مرکز موسیقی حوزه هنری انقلاب اسلامی تولید شده است، عصر شنبه (۶ دی ماه) در تماشاخانه مهر حوزه هنری رونمایی شد.

میلاد عرفانپور مدیر مرکز آفرینش‌های ادبی حوزه هنری در این آیین اظهارداشت: فلسفه تولید چنین آلبومی شب‌های آواز ایرانی و نشست پرمخاطبی بود که سال‌ها به همت استادان بزرگ در مرکز موسیقی حوزه هنری برپا شد. برگزیده این شب‌های آواز ایرانی سه هنرمند توانمند و خوش ذوق بودند که ما را در مرکز موسیقی حوزه هنری به این ایده رساندند که آلبومی با صدای آنان منتشر شود. بعد که بحث انتخاب شعر مطرح شد، به ذهنم رسید که خوب است که شعرهای این آلبوم از اشعار بیدل دهلوی انتخاب شود چراکه در موسیقی چنان که باید و شاید به شأن این بزرگمرد ادبیات فارسی توجه نشده است.

وی گفت: آلبوم «بیدل» با دقت‌نظر، وسواس و هنرمندی که علی‌اصغر عربشاهی در انتخاب نغمه‌ها و ملودی‌ها و تنظیم آهنگ به خرج داد و همت این گروه کم‌نظیر، تولید شده است. کار موسیقایی بر شعر بیدل دهلوی بسیار سخت و سنگین و البته ارزشمند است؛ سخت و سنگین از نظر پیچیدگی‌های فراوان لفظی و خیالی و معنایی شعر بیدل و ارزشمند از جهت اینکه بیدل بی‌شک یکی از شاعران بزرگ ادبیات فارسی است که اتفاقا دقت‌های موسیقایی بالایی هم شعرش دارد. یکی از نمودهای این دقت موسیقایی در تنوع اوزان عروضی و وزن‌های ضربی فراوان در شعر بیدل است.

بخش دیگر آیین رونمایی از آلبوم «بیدل» به اجرای موسیقی توسط کیارش بکتاشیان و پوریا عابدینی اختصاص داشت.

در ادامه علیرضا قزوه شاعر به تاثیر شعر بر نقاشی اشاره کرد و گفت: نمونه این امر، آثار نقاش ایتالیایی است که تحت تاثیر اشعار بیدل دهلوی بوده است. هر مضمون زیبا به بیدل باز می‌گردد و بیدل اندازه صد هزار بیت شعر دارد و از شاعرانی است که نسب ایرانی دارد و از نسل شاه منصور پادشاه فارس است.

وی با اشاره به زندگی بیدل دهلوی تاکید کرد که طریقت این شاعر شبیه شمس تبریزی است و عرفانش عرفان مبارزه و سرخ. همچنین اشعار و نگاه بیدل ظریف و زیباست و به قدری ابیاتش دارای حکمت است که یک بیت از شعرهایش می‌‍تواند زندگی یک انسان را نجات دهد.

پس از اجرای موسیقی توسط مسعود آذین و صادق مرادی، علی اصغر عربشاهی به روند شکل‌گیری آلبوم «بیدل» اشاره کرد و اظهارداشت: زمانی که پروژه مطرح شد از چند جنبه برایم اهمیت پیدا کرد. اول اینکه پاسداشت آواز ایرانی اتفاق می‌افتاد که پایه و بن‌مایه موسیقی ایران است. در روزگار امروز متاسفانه خیلی به مقوله آواز پرداخته نمی‌شود و یک اتفاق ناخوشایندی حتی بین موزیسین‌ها باب شده که نباید آواز چندان طولانی باشد در حالیکه این موضوع صرفا برای تغییر ذائقه مخاطبان است.

عربشاهی با اشاره به بی‌مهری‌هایی که از سوی مسئولان و رسانه‌ها نسبت به موسیقی ایرانی انجام شده، افزود: این پروژه همچنین از این حیث برایم جذاب بود که بتوانم قدم کوچکی برای عزیزانی که در این رویداد شب آواز ایرانی خوش درخشیدند، بردارم. نکته دیگر شعر بیدل بود که برای خودم بسیار چالش‌برانگیز است. اشعار بیدل به جهت اینکه در سبک هندی انتزاع و تصویرسازی نقش مهم و پررنگی دارد با موسیقی که یکی از انتزاعی‌ترین هنرهای ماست، بسیار همخوانی و هماهنگی دارد.

حمیدرضا نوربخش مدیرعامل خانه موسیقی نیز در این آیین ضمن ابراز خوشحالی از انتشار آلبوم موسیقی «بیدل» بیان کرد: ما در روزگاری به سر می‌بریم که متاسفانه گوش مردم با موسیقی تمدنی، ریشه‌ای و هویتی فاصله خیلی زیادی گرفته است و متاسفیم از این امر چون جان‌مایه موسیقی ایران ساز و آواز است و اگر بخواهیم تجسم و تبلور و تجلی موسیقی را در اعلی‌ترین وجه آن نشان دهیم نمودش در ساز و آواز است.

وی افزود: اساسا استادان تراز اولمان را به بداهه‌خوانی و بداهه‌نوازی می‌شناسیم و بهترین جلوه‌های موسیقی ایران در این بداهه بروز پیدا می‌کند و چه بد که امروز نسل جوان ما با این بخش بیگانه شده و این جذابیت بی‌انتها متاسفانه طعمش به مذاق آنها خوش نمی‌آید چون لذت بردن از موسیقی نیاز به ذائقه‌سازی دارد.

نوربخش اظهارداشت: ما با چیزی که مأنوس می‌شویم و با آن انس می‌گیریم، خاطره می‌سازیم و از آن لذت می‌بریم بنابراین وقتی که با یک چیز هیچ پیشینه‌ای نداشته باشیم طبیعی است که برایمان بیگانه باشد و از آن لذت نبریم. آرزو می‌کنم که بازگشتی به انس و اقبال نسل جوان با موسیقی داشته باشیم.

مدیرعامل خانه موسیقی ایران با تشکر از مرکز موسیقی حوزه هنری بیان کرد: «شب آواز ایرانی» برنامه بسیار پربار و خوب و امیدبخشی بود که باید استمرار پیدا کند چراکه ما هنرمندان جوان و آوازخوانان خوبی داریم که صداهای خوبی دارند و باانگیزه و شوق زیاد در حال کار هستند. هرچه بیشتر چنین بسترهایی ایجاد شود آنها می‌توانند بهتر هنر خود را عرضه کنند.

غلامعلی حدادعادل رئیس بنیاد سعدی نیز در ادامه آیین رونمایی از آلبوم «بیدل» اظهارداشت: اینکه بیدل وارد موسیقی ایران شد موضوع مهمی برایم بود چون اصولاً در موسیقی ما، سبک هندی کمتر به آواز خوانده شده و خوانندگان ما بیشتر از غزل‌های سبک خراسانی و عراقی خوانده‌اند یا سبک بازگشت. گویی که ذوق خوانندگان ایرانی آن پیچیدگی‌های سبک هندی را نپسندیده است.

وی گفت: نکته مهم این است که بیدل دهلوی در ایران تا قبل از انقلاب مظلوم واقع شد و اصلاً جایگاه شایسته خود را پیدا نکرد. جایگاه بیدل در دانشگاه و درس‌های تخصصی به عنوان اوج پیچیدگی و دشواری بود و حتی خیلی از اساتید تاریخ ادبیات، اعتقادی به بیدل نداشتند. در دوران قبل از انقلاب شفیعی کدکنی در مجله «هنر و مردم» سلسله مقالاتی با عنوان شعرفارسی در آن سوی مرزها می‌نوشت.

حدادعادل افزود: شفیعی کدکنی نخستین بار بیدل را استادانه مطرح کرد. برخلاف اینکه بیدل نزد عامه شعردوستان ایرانی گمنام بود؛ در میان شعردوستان افغانستان و تاجیکستان جایگاه وسیعی پیدا کرده بود. به طوری که صدرالدین عینی نویسنده و ادیب بزرگ تاجیکستان در یادداشت‌های خود می‌نویسد که «در بخارا بچه بودم و به یاد دارم که شب‌های مهتابی تابستان که کشاورزان کشت می‌کردند و در مزرعه کار می‌کردند از دوردست صحرا کسی در شش مقام آواز می‌خواند که «ای فراموشی کجایی تا به فریادم رسی/ باز احوال دل غم‌پرورم آمد به یاد» بعد از انقلاب اسلامی، بیدل گل کرد و زمینه‌اش را هم قبل از انقلاب، شعر نو فراهم کرده بود یعنی پیچیدگی‌های شعر بیدل از جنس بعضی از پیچیدگی‌های شعر نو بود و من معتقدم که سهراب سپهری با بیان خود یک زمینه را برای فهم بیدل هموار کرد.

رئیس بنیاد سعدی با تاکید بر اینکه انتخاب غزل از بیدل برای آواز کار دشواری است اظهارداشت: بیدل اوج قوت زبان فارسی است و من به عنوان خادم فرهنگستان و کسی که حدود ۳۵ ساله کار واژه‌گزینی می‌کند هر وقت می‌خواهم به جوان‌ها بگویم که قدر زبان فارسی را بدانید به آنها پیشنهاد می‌دهم که بیدل بخوانند. چراکه کسی که زبان مادری‌اش فارسی نبوده به قدری به فارسی مسلط شده و به اندازه‌ای این زبان امکان در اختیار او گذاشته که بیش از صد هزار بیت شعر به زبان فارسی سروده و پیچیده‌ترین اندیشه‌ها را واژه‌نشین کرده و واژه برایش پیدا کرده است.

حدادعادل در ادامه به قوت خیال به عنوان شباهت ریاضیان و شعر اشاره کرد و افزود: فرق آواز ساز معنی‌دار شده است اما ساز حال و شعر قال دارد و آواز ترکیب حال و قال است یعنی شما به معنا فکر می‌کنید ذهنتان فعال می‌شود و وقتی به آهنگ دل می‌دهید دلتان پرشور می‌شود ترکیب این حال و قال در آواز است بنابراین من آواز را اوج موسیقی می‌دانم.