مصطفی قاسمیان، رها؛ این فهرستی شامل آثار زیر است: «استخر» به کارگردانی سروش صحت، «کارواش» به کارگردانی احمد مرادپور، «قایقسواری در تهران» به کارگردانی رسول صدرعاملی، «حاشیه» به کارگردانی محمد علیزادهفرد، «نیمهشب» به کارگردانی محمدحسین مهدویان، «زندهشور» به کارگردانی کاظم دانشی، «سرزمین فرشتهها» به کارگردانی بابک خواجهپاشا، «کافه سلطان» به کارگردانی مصطفی رزاق کریمی، «گیس» به کارگردانی محسن جسور، «غوطهور» به کارگردانی محمدجواد حکمی، «کوچ» به کارگردانی محمد اسفندیاری، «پل» به کارگردانی محمد عسگری، «اردوبهشت» به کارگردانی محمد داوودی، «اسکورت» به کارگردانی یوسف حاتمیکیا و «جانشین» به کارگردانی مهدی شامحمدی.
جایزهای مهم برای همه
این فهرست که بر اساس اعلام خانه سینما، هیچ ترتیب و رتبهبندی خاصی ندارد، بالاخره اعطای یکی از مهمترین جوایز (و از نظر برخی سینماگران مهمترین جایزه این رویداد) را در دوره چهل و چهارم جشنواره فیلم فجر کلید زد: سیمرغ بهترین فیلم از نگاه تماشاگران. این جایزه که معمولاً به فروشی مناسب برای فیلم برنده در گیشه سینما میانجامد، یک امتیاز ویژه را نیز به فیلم برنده اعطا میکند: امتیاز قرارگیری در فهرست اکران نوروزی سال بعد، بهعنوان مهمترین و پرفروشترین بازه اکران سال. بر اساس روال معمول، در روزهای آینده، هر روز یک یا دو اثر از این فهرست کنار خواهد رفت تا نهایتاً در روز ماقبل پایانی جشنواره، تعداد محدودی (معمولاً ۵ تا ۷ فیلم) در فهرست باقی بمانند. نکته قابلتوجه آن است که اگرچه رأیگیری از تمامی فیلمها تا روز پایانی ادامه دارد، اما در اغلب دورهها تجربه نشان داده که فیلم جدیدی به این فهرست اضافه نمیشود و مسیر معمولاً کاهشی خواهد بود.
یک تأخیر عجیب
بااینحال، آنچه بیش از خود فهرست جلبتوجه میکند، زمان اعلام آن است. در دورههای پیشین جشنواره، روندی نسبتاً ثابت برقرار بود؛ بهطوریکه معمولاً در پایان روز سوم یا حداکثر ظهر روز چهارم، آمار آرای مردمی ۳ روز اول منتشر میشد که در اغلب دورههای اخیر، این روز، پانزدهم بهمنماه بود. امسال که جشنواره در روز ۱۱ بهمن (یک روز زودتر از ادوار قبل) شروع شده، طبق روال معمول باید فهرست در روز ۱۴ بهمن منتشر میشد، اما این اتفاق نیفتاد و انتشار فهرست به روز ۱۷ بهمن موکول شد. نکته عجیب آن که طبق اعلام رسمی خانه سینما، آمار آرا متعلق به ۵ روز اول جشنواره است و مشخص نیست چرا این اتفاق در فردای روز پنجم (دیروز ۱۶ بهمن) رخ نداده و همین امر هم یک روز تأخیر دیگر به اعطای این سیمرغ تحمیل کرده است. در اطلاعیه خانه سینما هم توضیحی درباره این تأخیرها دیده نمیشود.
تحلیل یک فهرست
فارغ از این مسائل، در بررسی حاضران در فهرست، چند نکته جالب به چشم میخورد. حداقل دو فیلم «قمارباز» و «دختر پری خانم» که در کاخ جشنواره، موردتوجه اهالی رسانه قرار گرفته بودند، در این فهرست دیده نمیشوند و حضور فیلمهایی مانند «گیس» و «غوطهور» که نظرات مثبت اندکی از خبرنگاران و روزنامهنگاران دریافت کردند، در این فهرست حاضرند؛ اتفاقی که نشان از شکاف میان نظرات رسانهایها و عموم مخاطبان جشنوارهای دارد. از سوی دیگر، فیلمهایی مثل «خواب»، «آرامبخش»، «حال خوب زن» و «خیابان جمهوری» که از سانسهای فوقالعاده برخوردار بودند، در این فهرست حضور ندارند؛ نکتهای که احتمالاً نشان از فاصله میان هیجان اولیه، تبلیغات یا کنجکاوی رسانهای با رأی نهایی مخاطب عام است. از منظر سابقه کارگردان نیز نگاهی به این فهرست، آمارهایی معنادار نشان میدهد. درحالیکه حدود ۳۹ درصد فیلمهای حاضر در جشنواره امسال، نخستین تجربه کارگردانانشان محسوب میشوند، تنها ۲۷ درصد از آثار حاضر در این فهرست، ساخته فیلم اولیها هستند. در مجموع، فقط ۴ فیلم اول «اردوبهشت»، «حاشیه»، «کوچ» و «غوطهور» توانستهاند به نیمه محبوبتر آثار فجر امسال راه یابند. حال باید پرسید این آمار از جذابیت بالاتر آثار سینماگران پرسابقه حکایت میکند یا نشان میدهد مخاطبان در رأیدهی، همچنان به نامهای آشنا اعتماد بیشتری دارند؟