محراب توکلی، رها: فیلمکوتاه «خرده سیاره» با نقشآفرینی حسن پورشیرازی از آثار به نمایش درآمده در جشنواره فیلمکوتاه تهران و جشنواره فیلم فجر در سال گذشته بود که موردتوجه علاقهمندان سینمای کوتاه قرار گرفت و حالا در آستانه اکران آنلاین در پلتفرمهای خانگی قرار دارد.
احسان شادمانی، که کارگردانی این اثر را برعهده داشته است، در گفتوگو با خبرنگار رها، درباره مسیری که این اثر تا به امروز پیموده توضیح داد: «خرده سیاره» تا به امروز در جشنواره فیلم کوتاه تهران (بخش داستانی)، جشنواره فیلم فجر (بخش کوتاه)، جشنواره تصویر سال (بخش جایزه کیارستمی) و the other Movie Film Festival سوئیس حضور یافته است و بهزودی هم در یکی از پلتفرمهای فیلیمو یا فیلمنت اکران آنلاین خواهد شد. این فیلمکوتاه قرار است در پاتوق فیلمکوتاه انجمن سینمای جوان در خانه هنرمندان نیز نمایش داشته باشد.
کارگردان «خرده سیاره» درباره ایده این فیلمکوتاه توضیح داد: داستان درباره نگهبانی پیر در پارکینگ ماشینهای تصادفی در جادهای دورافتاده است که صداهای عجیبی از مردگان درون خودروها میشنود. قصه از ورود ماشینی جدید آغاز میشود که دو شکارچی شهابسنگ در آن جان باختهاند. نگهبان یادگاریهایی از هر ماشین در خورجینی نگه میدارد و شهابسنگی در این ماشین مییابد. عنوان «خرده سیاره» استعارهای از تکههای سیارهای است که میلیونها سال پیش به زمین رسیدهاند و هر کدام سرگذشت و داستانی متفاوت دارند و برخی در موزهها نگهداری میشوند.
شادمانی ادامه داد: فیلمنامه این اثر با همکاری لیلا بهارکیا نوشته شد و از مرحله نگارش تا تولید حدود دو سال طول کشید. منابع مالی با دقت مدیریت شد. این زمان طولانی برای فیلمی کوتاه بخشی از فرآیند خلاقانه بود و بهاندازه یک فیلم بلند روی جزئیات اثر کار کردیم. این رویکرد بد نیست؛ گاهی نتیجه قوی است و گاهی ضعیف اما فرآیند خلق اهمیت دارد.
حسن پورشیرازی؛ شمایلی رمزآلود برای شخصیتی عجیب
کارگردان «خرده سیاره» درباره انتخاب حسن پورشیرازی برای نقش اصلی فیلمکوتاه خود گفت: از دو سال پیش از فیلمبرداری، به فیگور و ژست حسن پورشیرازی فکر میکردیم. احساس میشد که شمایل رمزآلود و تکافتاده شخصیت درون داستان، هماهنگی کاملی با امکانات بازیگری او دارد. زیباییشناسی فیلم بر تصاویر ساکن و مرموز و همچنین کاوش روانشناسانه آدمی از دست رفته و در انزوا استوار بود. پورشیرازی بدون شناخت قبلی از کارگردان، فیلمنامه را خواند و از ایده، داستان و فضاسازی اثر استقبال کرد. این نخستین فیلم کوتاهی بود که حسن پورشیرازی نقشآفرینی در آن را پذیرفت و چه خوب که این اتفاق رخ داد.
احسان شادمانی و حسن پورشیرازی در پشتصحنه «خرده سیاره»
شادمانی در ادامه عنوان کرد: بخشهایی از فیلمنامه با نظر پورشیرازی ویرایش شد؛ پروسهای سهماهه تا زمان فیلمبرداری. او بازیگری صاحباندیشه و نقد و نظر است و نظراتش هم با شناخت از قصه برمیخاست و سلیقهای نبود. صحنهای درخشان برایم صحنهای است که پورشیرازی در ماشینِ تازهوارد به این گورستان ماشین نشسته و با عکس دختر مردهاش سخن میگوید. ما بازیگری میخواستیم که تنها و با تجسم بیرونی دست به آفرینش بزند بدون حضور بازیگران دیگر، با شناخت عمیق از قصه در برداشت اول با نگاه و حس فوقالعادهاش این پلان ثبت شد. همانوقت هم میگفت که در پروژههای مختلف چندماه تا چند سال به یک شخصیت فکر کرده و بعد جلوی دوربین رفته است. این مهم نشاندهنده وسواس در انتخاب نقش و ظرافت در اجرای آن است. نه جنبههای تزئینی و غیر ضروری که بسیاری مشغول و درگیر آن هستند. خوشحالیم که او با ما همکاری کرد چون دقیقاً همان چیزی بود که میخواستیم. بازیگری که مسائل قراردادی و دستمزد برایش اولویت ندارد بلکه نگاه هنری و سینمایی دارد.
ایده صوتی؛ پدیده صداهای الکترونیکی
شادمانی در ادامه درباره ایده مرکزی این فیلمکوتاه گفت: ایده کلیدی فیلم پدیده صداهای الکترونیکی (Electronic Voice Phenomenon) بود؛ صداهایی ماورایی که در شبهعلم و فیزیک صوت بررسی شدهاند. سالها مستندها و مقالات فارسی و انگلیسی را مطالعه کردم و حتی نمایشنامهای بر این اساس نوشتم. در همین راستا از ایده نگهبانی در قبرستان به ایده پارکینگ ماشینهای تصادفی رسیدیم تا از شیشههای شکسته، انعکاسها و ترکیببندیهای بصری آن محیط بهره ببریم. فیلم در این حوزه با دقت و زیباییشناسی خاص شکل گرفت. فضای خالی با صداهای خلقشده پر میشود و مابهازای ذهنی برای مخاطب میسازد. لایههای صوتی متعدد فرم اصلی فیلم است و آن را از دیگر فیلمهای کوتاه داستانی متمایز میکند.
وی افزود: هدفم ساخت فیلمی با استانداردهای جهانی بود نه ادای فیلم بلند درآوردن! از بهترین تجهیزات استفاده کردیم و دفتر تجهیزات بسیار همکاری کرد. بودجه بالا نبود اما مدیریتشده بود. فیلم کوتاه کنش فرهنگی-هنری است نه ویترین زرقوبرق. دقت در حرکات دوربین، نورپردازی و میزانسنها کاملاً حسابشده و میلیمتری بود. این وسواس در دکوپاژ و کارگردانی هدف اصلیام بود.
حسن پورشیرازی تجربهای متفاوت را در «خرده سیاره» به ثبت رسانده است
قضاوتهای پیشداورانه درباره بازیگران حرفهای
شادمانی در بخش دیگری از این گفتوگو بااشاره به برخی واکنشهای منفی نسبت به حضور ستارههای سینمای بلند در فیلمهای کوتاه، تأکید کرد: همکاری با چهرهها در فیلم کوتاه اخیراً بحثبرانگیز شده اما من با گارد گرفتن و پیشداوریها مخالفم. سالها فیلم کوتاه و مستند ساختهام از بازیگران آماتور و تئاتری استفاده کردم. برای «خردهسیاره» اما واقعا حسن پورشیرای مناسبترین گزینه بود. باید ببینیم نیازهای پروژه چیست! شما ممکن است با یک دوربین شخصی و تکنفره بتوانید یک فیلم ماندگار خلق کنید. در فیلم جدیدم که یک فیلم بلندسینمایی است به نام «براسو» تنها از بازیگران منطقه لارستان استفاده کردیم با اینکه بازیگر حرفهای و شناخته شده هم قبول کرد که در پروژه حضور داشته باشد اما به دلیل فرم زبانی خاص و متفاوت تصمیم گرفتیم صرفا با بازیگران بومی فیلم را به تولید برسانیم.
این کارگردان ادامه داد: از پارسال به خاطر دارم یکی از داوران جشنواره فیلمکوتاه تهران به صراحت گفته بود به فیلمهای با بازیگر چهره جایزه نمیدهیم و آنها را بررسی نمیکنیم. شاید فکر میکنند طرف بچهپولدار بوده که بازیگر حرفهای آورده در صورتی که محتوا و ساختار قصه آنقدر در سینمای ما محل سوال و بحث است که وقتی درامِ قرص و محکمی را با ساختار مناسب به هر بازیگر حرفهای پیشنهاد بدهی، شاید دوست داشته باشد در کنار تو قرار بگیرد. چون بسیار دیدهام و شنیدهام که همه این بازیگران از بسیاری قصههای تکراری و غیرخلاق دل خوشی ندارند. فرقی هم ندارد فیلم کوتاه میسازی یا بلند؛ سینما، سینماست. این قضاوتهای سلیقهای اشتباه است و با سرنوشت فیلمسازان بازی میکند. آوردن بازیگر حرفهای دلیلی دارد و لزوماً برای دیده شدن نیست. هر پروژه نیازهای خودش را تعیین میکند؛ از بازیگر روستایی تا حرفهای.
شادمانی در پایان تصریح کرد: سیاستهای کلان و بنگاههای فیلمسازی نباید تفکر سلیقهای و ایدئولوگ را تحمیل کنند. اگر میخواهید فیلمسازی ارزان بماند، راهش توسعه و عدالت در همهجای این سرزمین است نه تصمیم بر اساس نظرشخصی و بدون پشتوانه. ما دائم شعار حمایت از همه نوع نگاه در همهجای این کشور را برای ساخت فیلم میشنویم اما در عمل همه میدانند که پولها فقط در مرکز خرج میشود؛ نتیجه میشود سینمایی با صداهایی تکراری!