به گزارش خبرنگار رها، محمدرضا شجریان در خانوادهای رشد کرد که در آن موسیقی ممنوع بود. او اما در خلوت به صدای خوانندگان رادیو گوش میداد و وقتی به دانشسرا رفت، به شکل جدی مشق آواز کرد. همین علاقه او را به تهران کشاند و با پشتکار توانست تبدیل به پای ثابت برنامه «گلها» شود. شجریان در عین حال تلاوت قرآن را تا سالها رها نکرد و قله فعالیت او در این زمینه مربوط به «ربنا» است. پدرش هم وقتی دید فرزند پا در مسیر درست گذاشته است، از او اعلام رضایت کرد.
محمدرضا شجریان، آواز ایرانی را وارد مرحلهای تازه کرد و نامش تا همیشه در تاریخ جاودانه است. طبعا انتخاب چند اثر از میان کارهای او، آسان نیست. تحریریه «رها» ۱۰ آلبوم او را معرفی میکند اما مگر میتوان باقی را فراموش کرد: رباعیات خیام، به یاد عارف، عشق داند، دود عود، سرو چمان، پیام نسیم، دل مجنون، آسمان عشق، دلشدگان، گنبد مینا، سپیده، بی تو به سر نمیشود، قاصدک، غوغای عشقبازان و… ضمن این که استاد شجریان صاحب چندین آلبوم خصوصی و غیر رسمی و تکآهنگهای زیادی است که هر کدام دارای ارزش هنری هستند و تبدیل به خاطره جمعی ایرانیان شدهاند.
آستان جانان|۱۳۶۴
آهنگساز: پرویز مشکاتیان
نوازندگان: پرویز مشکاتیان (سنتور) و ناصر فرهنگفر (تنبک)
آســتان جانــان را میتــوان قدرتنمایی دو غول موســیقی دانست. مشکاتیان با ســنتور خود و با همراهی تنبک فرهنگفر چیرهدستیاش را به رخ کشید. این اتفاق سال ۱۳۶۳ در سفارت ایتالیا در تهران رخ داد که اجرای زنده این ســه نفر مورد استقبال قرار گرفت. در این اجرا مشکاتیان فرصت کافی داشت تا در مقام نوازنده و نیز آهنگساز بدرخشد. برای شــجریان هم عرصه فراهم بود تا پابهپای ســاز و حتی در جاهایی، جلوتر از آن گام بردارد. آســتان جان جزو آلبومهایی است که «شــجریانبازها» بهشدت دوستش دارند، اما فضای حاکم بر آلبوم سنگین اســت و باید شنونده زمینه پذیرش شعر و آواز و موسیقی را داشته باشد.
بیداد|۱۳۶۴
آهنگساز: پرویز مشکاتیان
نوازندگان: پرویز مشکاتیان (سنتور)، محمدرضا لطفی (تار)، غلامحسین بیگجهخانی (تار)، ناصر فرهنگفر(تنبک)، ارسلان کامکار (بربط)، اردشــیر کامکار (کمانچه) جمشید عندلیبی(نی) و زیدالله طلوعی (تار)
بیداد حاصل همکاری دو گروه چیرهدست عارف و شیدا اســت که هرکدام به تنهایی وزنهای در عرصه موسیقی ایرانی محسوب میشوند. بیداد درست سالی منتشر شد که آستان جانان به بازار آمد. این یعنی سال ۶۴ عیش طرفداران موسیقی سنتی تکمیل بود. بیداد در زمان انتشار محل مناقشه بود. مخالفان، از شعر حافظ، یعنی «یاری اندر کس نمیبینیم یاران را چه شد» اینگونه تعبیر کردند که شجریان در حال مخالفخوانی است! این سوءتفاهم وقتی مضاعف میشود که بدانیم در آلبوم بیداد شعری با این مطلع وجود دارد: «روز وصل دوستداران یاد باد/ یاد باد آن روزگاران یاد باد». با توضیح شجریان به مسئولان وقت اما مشکل حل میشود.
نوا و مرکبخوانی|۱۳۶۵
آهنگساز: پرویز مشکاتیان
نوازندگان: پرویز مشــکاتیان (ســنتور)، محمد فیروزی (بربط)، جمشید عندلیبی(نی)، محمد موسوی (نی)، اردشیرکامکار (کمانچه وقیچک)، ارژنگ کامکار (تنبک)، بیژن کامکار (دف) و منصور سینکی (تار و بمتار)
یکی دیگر از همکاریهای درخشان مشکاتیان و شجریان در آلبوم نوا و مرکبخوانی شکل گرفت. این آلبوم جزو محبوبترین کارهای شجریان محسوب میشود باشد. سنتور مشکاتیان و آواز شجریان میدانداران اصلی آلبوم نوا هستند. زخمههایی که مشکاتیان میزند و آوازی که شجریان می خواند، شعرسعدی و بابا طاهر را در عمق جان مینشاند. آلبوم نوا بهزعــم مخاطب عام، اثری محزون اســت، اما حزن آن دلانگیزترین غم برای علاقمندان شجریان تعریف شده. در این آلبوم، تصنیف «جان جهان دوش کجا بودهای» حکم نفسخورد دارد و به دلیل ریتمیک بودن وارد فضای عمومی هم شده است. تصنیف«ما گدایان خیل سلطانیم» هم یکی از کارهای شاخص شجریان است که در این اثر به یادگار مانده.
یاد ایام
آهنگساز: محمدرضا شجریان و داریوش پیرنیاکان
نوازندگان: داریوش پیرنیاکان (تار) ، جمشید عندلیبی (نی)و همایون شجریان (تنبک)
سال ۷۱ محمدرضا شــجریان در آمریکا کنسرتی برگزار کرد که سه سال بعد آلبوم آن با نام یاد ایام وارد بازار شد. این آلبوم به دلیل قرابت فراوان با ذائقه عامه مردم مورد اســتقبال فراوان قرار گرفت. حس نوستالژی شــعر (یاد ایامی که در گلشن فغانی داشــتم) به همراه تصنیفهایی همراهیبرانگیز با شعر باباطاهر و فایز دشتی دلیل دیگری بر محبوبیت یاد ایام بودند. همچنین دو غزلــی که شــجریان از حافظ با مطلع «به مژگان ســیه کردی هزاران رخنه در دینم» و «دوش میآمد و رخساره برافروخته بود» جزو شاهکارهای کارنامه هنری شجریان محسوب می شوند. انتخاب شعر، آهنگ و نوع خوانش این غزلیات از جمله مواردی است که آنها را تبدیل به بهترینهای شجریان کرده است. آلبوم یاد ایام یک ویژگی دیگر هم دارد؛ این اثر اولین همکاری رسمی همایون با پدرش است که در آن تنبک زده.
در خیال|۱۳۷۵
آهنگساز: مجید درخشانی
نوازندگان: مجید درخشانی (تار و بمتار)، عبدالنقی افشارنیا (نی)، بهداد بابایی (سهتار)، بیژن کامکار (دف)، پشنگ کامکار (سنتور)، ارسلان کامکار (بربط) و ارژنگ کامکار (تنبک)
در خیال سال ۷۴ اجرا شــد و یک سال بعد آلبوم آن به بازار آمد. این اثر مربوط به دورانی است که همکاری شجریان با پرویز مشکاتیان و محمدرضا لطفی قطع شده بود. نتیجهای که به دست آمد کم از آثار سالهای قبل نداشت و هواداران شــجریان به این باور رســیدند که او نفر اصلی هر گروهی است. حتما در خیال و دیگر آلبومها با وجود مشکاتیان باکیفیتتر میشد، اما شجریان نشــان داد وابسته به دیگران نیست. در خیال اولین همکاری شجریان و مجید درخشانی اســت که در ادامه ۵ بار دیگر در قالب انتشار آلبوم و برگزاری کنسرت تکرار شد. تصنیــف «خبــرت خرابتر کرد جراحت جدایی» و «برخیز تا یک سو نهیم این دَلق ازرقفام را» جزو آثار ماندگار شجریان هستند که از دل آلبوم در خیال بیرون آمده است.
معمای هستی|۱۳۷۶
آهنگساز: محمدرضا لطفی، محمدرضا شجریان
نوازندگان: محمدرضا لطفی (سهتار)، عبدالنقی افشارنیا (نی) و همایون شجریان (تنبک)
سال ۷۶ یکی از آثار شاخص شجریان منتشر شد. اینبار لطفی و افشارنیا بعد از چند سال جدایی بار دیگر در کنار شــجریان قرار گرفتند. همایون هم ضلع چهارم این گروه را تشکیل میداد که منجر به اتفاقی ویژه شد. معمای هستی بیش از آنکه در فضای عمومی جامعه مورد استقبال قرار گیرد، مطلوب طرفداران این خواننده بــود. هرچند تصنیف ضربی «پای لنگ» بهخاطر ریتم آن مورد توجه عامه مردم هم قرار گرفته است. در آلبوم معمای هســتی شــاهد یکی از بهترین کارهای لطفی (مرد چیره دست تار) در نواختن ســهتار هستیم که به دلیل فضای آلبوم فرصت زیادی برای به رخ کشیدن قدرت خود در تسلط بر این ساز را داشت. همچنین تصنیفهای «مرا میبینی و هر دم زیادت میکنی دردم» و «زاهد ظاهر پرســت» بیش از بقیه مورد توجه بودهاند.
چهره به چهره|۱۳۷۷
آهنگساز: محمدرضا لطفی
نوازندگان: محمدرضا لطفــی (تار)، عبدالنقی افشــارنیا (نی)، زیدالله طلوعی (رباب)، بیژن کامکار (دف)، پشنگ کامکار (سنتور)، ارژنگ کامکار (تنبک) و درویشرضا منظمی (کمانچه)
سال ۱۳۵۶ گروه شــیدا در حافظیه شیراز کنســرتی برگزار کرد و در نهایت ســال ۷۷ آلبــوم آن با نام چهره به چهره وارد بازار موســیقی شــد. این اثر یکی از یادگاریهای دوران درخشــان گروه شیدا است؛ سالهایی که محمدرضا لطفی در اوج بود و برای شــجریان حکم اســتادی را داشت. انتشار آلبوم در سال ۷۷ یک اتفاق خاص برای علاقمندان به این دو استاد موسیقی بود، بهویژه اینکه چندسالی میان آنها فاصله افتاده بود. تصنیف «حسنت به اتفاق ملاحت جهان گرفت» و «گر به تو افتدم نظر چهره به چهره روبرو» جزو کارهای بهیادماندنی لطفی و شجریان هستندکه هنوز طراوت دارند.
شب، سکوت، کویر|۱۳۷۷
آهنگساز: کیهان کلهر
نوازندگان: حاج قربان سلیمانی (دوتار)، اردوان کامکار (سنتور)، حســین بهروزینیا (بربط)، بیژن کامکار (دف و دایره)، بهزاد فروهری (نی) و …
محمدرضا شجریان سالها روی موسیقی مقامی خراســان کار کرده بود؛ از جمله اینکه در دهه ۶۰ خراسانیات را آماده کرد که سال ۱۳۹۸ منتشر شد. او سال ۷۳ ضبط آلبوم شب، سکوت، کویر را شروع کرد که سال ۷۷ به بازار آمد. این آلبوم خیلی زود مورد توجه عموم مردم قرار گرفت و طرفداران شجریان را هم راضی کرد. این احتمال وجود داشت که شب، سکوت، کویر به دلیل فضای جدید مورد پسند «شجریانبازها» قرار نگیرد، اما همه چیز آلبوم منطبق با ذائقههایی است که شجریان تربیت کرده بود. همچنین دوتــار حاج قربــان ســلیمانی و کمانچه و ســهتار کیهان کلهر از مهمترین امتیازهای شب، ســکوت، کویر هســتند. این آلبوم اولین همکاری کیهان کلهر با شجریان اســت که بعدا در زمستان است، بی تو به سر نمیشود، فریاد، سرود مهر و ساز خاموش تکرار شد.
بوی باران|۱۳۷۸
آهنگساز: حسین یوسفزمانی
نوازندگان: حسن ناهید (نی)، اردشیر کامکار (کمانچه)، حریر شریعتزاده (پیانو)، همایون شجریان (تنبک) و …
شــجریان بارها گفته بود علاقمند به اصالت و سنتهاست، اما پایبند آنها نیســت. حاصل سالها فعالیت روی ردیفهای آوازی او را به این نتیجه رساند که میتوان فضاهای تازهای وارد موسیقی سنتی کرد. او در جوانی با برنامه گلها سراغ اشعار نو هم رفت و آلبوم بوی باران حاصل همین تفکر اســت که در آن شــعر فریدون مشیری با صدای پیانو شنیده میشود. شجریان در بوی باران با زندهیاد حسین یوسفزمانی همکاری کرد که او هم دنبال ایدههای تازه برای موسیقی سنتی بود. در بوی باران سازهای غیر ایرانی به خدمــت آواز ایرانی درآمد. «بوی باران، بوی ســبزه، بوی خاک» و «بگذار که بر شــاخه این صبح دلاویز» جــزو خاصترین تصنیفهای این آلبوم هستند.
فریاد|۱۳۸۳
آهنگساز: محمدرضا شجریان، کیهان کلهر و حسین علیزاده
نوازندگان: حسین علیزاده (تار)، کیهان کلهر (کمانچه) و همایون شجریان (تنبک و آواز)
یکی از بهترین کارهای شجریان در دهه ۸۰ آلبوم فریاد است. او سال ۸۱ به همراه دو چهره شاخص موسیقی یعنی علیزاده و کلهر کنســرتی در لسآنجلس برگزار کرد که مورد استقبال فراوان قرار گرفت. یک سال بعد هم آلبوم آن منتشر شد. شجریان در این آلبوم از اشــعار حافظ و سعدی استفاده کرد. از میان شــاعران معاصر هم به سراغ شعر مشهور مهدی اخوان ثالث رفت: «خانهام آتش گرفته است، آتشی جانسوز.» شعر فریاد فریدون مشیری با مطلع «مشت میکوبم بر در» و شفیعی کدکنی «ای مهربانتر از برگ در بوسههای باران» را هم خواند تا آلبوم فریاد تبدیل به یکی از متنوعترین آثار او شود. فریاد ســومین همکاری علیزاده و شجریان در دهه ۸۰ بعد از زمستان است و بی تو به سر نمیشود بود. این همکاری در ساز خاموش و سرود مهر ادامه یافت. سابقه همکاری علیزاده و شجریان به سالهای دور برمیگردد؛ سالهاییکه شجریان تازه چهره شده بود.