از موسیقی‌هایی که امروز می‌شنوم متاسفم

سارا بقایی؛ رها: محمدعلی گلپایگانی که با نام هنری محمد گلریز شناخته می‌شود، متولد ۱۳۲۵ در تهران است و یکی از فعالان موسیقی سنتی و حماسی ایران به شمار می‌رود. او برادر کوچکتر اکبر گلپایگانی (گلپا) و سال‌هاست با تکیه بر صدایی که به عنوان «میراث شفاهی موسیقی ایران» هم ثبت شده، در عرصه سرودها و موسیقی انقلاب و دفاع مقدس فعال بوده است. او در گفت وگو با «رها» با نگاهی نقّادانه به وضعیت موسیقی امروز ایران پرداخت.

◉ بزرگترین مشکل موسیقی حال حاضر ایران را چه می دانید؟
از موسیقی‌هایی که امروز می‌شنوم متاسفم؛ البته از موسیقی پاپ بدم نمی‌آید و یکی از طرفداران آن هستم اما امروز نوعی مافیای عجیب در جهت گسترش موسیقی پاپِ مبتذل وجود دارد. بر این اساس می‌بینیم همه اذعان دارند که این موسیقی نه شعر و محتوا دارد و نه ملودی. این اتفاق خوبی نیست؛ چون ما قدمت چندهزارساله در موسیقی ایرانی و کسانی چون بنان را داریم که سال‌ها پیش قطعاتی چون «الهه ناز» و «ای ایران» را خوانده‌اند که همه هنوز هم از این آثار استقبال می‌شود و این‌ها کارهای هنری خوبی بوده است و می‌توانند الگو و معیار باشند.

◉ کدام موسیقی از نظر شما خوب است و ماندگار می‌شود؟
تجربه نشان می‌دهد وقتی تولیدات در قالب موسیقی ایرانی باشند ماندگار می‌شوند اما مافیای موسیقی که مسلط در حوزه‌های مادی، سیاسی و اجتماعی است کاری کرده که این پاپِ مبتذل انحصاری باشد و زمانی که آهنگی پخش می‌شود چون جایگزین ندارد جوانان هم به همین سمت می‌روند؛ اما ما می‌دانیم که «تنها صداست که می‌ماند» و موسیقی هنری بسیار اثرگذار است. شاهد مثال آن موسیقی‌های متن است. در این راستا می‌بینید که سریال‌ها تمام می‌شوند اما موسیقی متن‌شان ادامه می‌یابد و تا سال‌ها شنیده می‌شود. در نتیجه موسیقی، هنری موثر است که وقتی بی‌محتوا و مبتذل باشد بر روح و روان و حتی ظاهر و باطن و آرایش و اهداف آدم‌ها موثر است. دشمنان متوجه شده‌اند که از این راه می‌توانند نفوذ و انحرافاتی در جوانان ایجاد کنند. وقتی آهنگی در شبکه‌های ماهواره‌ای صدها بار پخش می‌شود حتی آدم‌هایی که به آن‌ها توجهی ندارند در نهایت ممکن است علاقمند می‌شوند.

◉ برای بهبود این وضعیت چه باید کرد؟
من اخوی اکبر گلپایگانی هستم و او همواره از ایران می‌گفت و تاکید داشت: «بسیاری از هنرمندان که از ایران می‌روند منزوی و فراموش می‌شوند.» ما باید کارهای خوب و بر اساس میراث فرهنگ ایرانی بسازیم. امروز تولید کارهای ارزشی ما کم شده است و وقتی اسم سرود می‌آید برخی لبخندی به نشانه تمسخر می‌زنند و این درحالی است که موسیقیِ حماسی غرور ملی مخاطب را بر می‌انگیزد. همان طور که سرود «خجسته باد» غرور ملی را برانگیخت، ملتی را تکان داد و همه دوستش داشتند. هنوز هرکسی به من می‌رسد من را «آقای پیروزی» خطاب می‌کند. موفقیت یک آهنگ زمانی است که در ذهن مردم می‌ماند و مردم آن را زمزمه می‌کنند. راز این ماندگاری این است که آهنگساز، تنظیم کننده، شاعر و خواننده به کاری که می‌کنند اعتقاد داشته باشند. اعتقاد بسیار مهم و اثرگذار است.

◉ و سهم مسئولان را چقدر می‌دانید؟
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی رکن مهمی در جامعه محسوب می‌شود و این خطرناک است اگر مسئولان این وزارتخانه در ذهن خود این موسیقی جدید و مبتذل را باور کنند و مثلا بگویند که این موسیقی مفید است و عقیده داشته باشند خودمان باید پیشرو باشیم که جوانان آن طرفی نروند. باید این باور را از خودمان دور کنیم و مسئولان، پاپ مبتذل را خوب ندانند. اگر موسیقی تلفیقی از موسیقی ایرانی و پاپ باشد طرفدار خواهد داشت. من این تلفیق را در کارهایم امتحان کرده‌ام و جواب گرفته ام. مثلا قطعه «امداد» کاری کلاسیک بود که نوآوری داشت.

امروز باید هنرمندان واقعی که خانه‌نشین هستند را به عرصه برگرداند و از توانایی‌شان استفاده کرد. ضمن این که نباید از «دین خواندن» را دست کم بگیریم. سامی یوسف را ببینید که خواننده جهانی است و از ائمه می‌خواند و بیشمار طرفدار دارد. فضای مجازی ما را گول می‌زند که مردم عوض شده‌اند و سلیقه دیگری دارند اما دائم در خیابان و جامعه از من می‌پرسند که «چرا برای دفاع مقدس و امام نمی‌خوانید؟» و اینها مردم هستند و ما آن‌ها را نمی‌بینیم چون در فضای مجازی تبلیغ می‌کنند که اینها را فراموش کنیم.

◉ به هر حال موسیقی شاخه‌های گوناگونی دارد. مثلا می‌تواند رپ را نادیده گرفت؟
رپ اگر خوب باشد ایرادی ندارد اما این سبک و امثال آن باید اصولی تولید شوند. حرف من این است: ما تابع موسیقی ایرانی و ارزشی هستیم و باید تولیدات در این حوزه‌ها را تقویت و پخش کنیم. امروز اما روال برعکس شده است؛ یعنی از هر ۱۰۰ کنسرت که برگزار می‌شود تنها ۱۰ مورد از آنان موسیقی ایرانی را رواج می‌دهند. امروز در معرض شدیدترین تهاجم نسبت به فرهنگ و هنر هستیم و باید از طریق موسیقی‌های خوب به مقابله با آن برخیزیم. البته باید تاکید کنم که من مخالف پاپ نیستم بلکه می‌خواهیم این موسیقی و تولیدات فرهنگی از این دست انحراف فکری نداشته باشند؛ چرا که موسیقی صرف ظاهر نیست و باطن هم دارد و باید کار خوب تولید کرد.

◉ کار خوب درحوزه موسیقی از نظر شما چه اثری است؟
کار خوب کاری است که شعر خوب، ملودی و تنظیم خوب داشته باشد و آدم معتقدی به موسیقی ایرانی، حماسی و انقلابی آن را ساخته باشد. آن خوب بودن را هم جامعه و استادان و کسانی که اهل معرفت و علم در معنای واقعی هستند، تعیین می‌کنند. وقتی آثار خوب ساخته شود مردم کم کم به سمت آن گرایش پیدا می‌کند. امروز دلالان در حوزه موسیقی سیطره دارند و با پول دهان همه را می‌بندند اما مدیران دلسوز و باعلم باید کارهای خوب تولید کنند و کنسرت خوب بگذارند. باید در نهادهای مختلف کلاس‌های آموزشی گذاشته شود و ردیف‌های آوازی را آموزش دهیم و از خطرات موسیقی منحرف کننده بگوییم.

◉ در بین خوانندگان هم نسل خود کدام صدا را می‌پسندد؟
حمیدغلامعلی صدای بسیار خوبی داشت و دارد.

◉ توصیه شما به نسل جوان هنرمندان و به خصوص خوانندگان ایرانی چیست؟
من اگر حرف می‌زنم قصد و غرضی ندارم و دلم برای موسیقی فاخر که به آن پرداخته نمی‌شود، می‌سوزد و می‌خواهم که دوستان به آن بپردازند. توصیه‌ام به نسل جوان این است که بیشتر به شخصیت‌های علمی و دینی گرایش پیدا کنند. در آثار بزرگان موسیقی ایران تحقیق کنند و ببینند چطور قله‌ها را فتح کرده‌اند. آشنایی با بزرگان خود به خود تاثیر مثبت روی همه ارکان از جمله تولیدات ارزشمند موسیقی می‌گذارد.