رها|علی زیدیدوست: وجه مشترک مستندهایی که معرفی میکنیم این است که جنگ ویتنام را تنها از دریچه مرسوم کاخ سفید روایت نمیکند بلکه جنگ را با استناد به اسناد، تصاویر آرشیوی و روایت شاهدان، به موضوعاتی مانند جنایت های جنگی گزارش شده، کشتار غیر نظامیان، استفاده از عامل نارنجی، اعتراضهای گسترده مردم آمریکا، اختلاف میان فرماندهان نظامی و سیاستمداران، انتشار اسناد محرمانه دولت و در نهایت شکست راهبردی آمریکا میپردازند.
در کنار نمایش هزینههای انسانی جنگ برای مردم ویتنام، این آثار نشان میدهند که جنگ ویتنام چگونه به بحرانی داخلی برای ایالات متحده تبدیل شد؛ بحرانی که اعتماد عمومی به دولت را کاهش داد، شکافهای سیاسی و اجتماعی را عمیقتر کرد و نگاه بخش بزرگی از جامعه آمریکا به مداخلات نظامی را برای سالها تغییر داد.
روایتی از آغاز فروپاشی یک عملیات نظامی
اگر قرار باشد تنها یک مستند برای شناخت جنگ ویتنام انتخاب شود، مجموعه The Vietnam War ساخته کن برنز و لین نوویک، کاملترین گزینه است. این مجموعه ۱۰ قسمتی، جنگ را از سالهای پیش از مداخله گسترده آمریکا آغاز میکند و نشان میدهد چگونه دولتهای مختلف آمریکا، از آیزنهاور تا نیکسون، با این تصور که عقبنشینی از ویتنام به گسترش کمونیسم در آسیا منجر خواهد شد، هر بار دامنه حضور نظامی خود را افزایش دادند.
اما ارزش این مستند تنها در روایت تاریخ نیست. سازندگان با استفاده از اسناد، مکالمات محرمانه و مصاحبه با سربازان آمریکایی، فرماندهان و نیروهای ویتنامی، تصویری از جنگ ارائه میکنند که در آن خوشبینی مقامهای آمریکایی بهتدریج جای خود را به تردید، بنبست و در نهایت شکست میدهد. این مستند همچنین به اعتراضات گسترده ضد جنگ در آمریکا، اختلاف میان سیاستمداران و فرماندهان نظامی و تأثیر رسانهها بر تغییر افکار عمومی میپردازد.
وقتی دوربین به جای کاخ سفید حقیقت را میگوید
مستند Hearts and Minds که برنده جایزه اسکار شد، یکی از صریحترین آثار انتقادی درباره جنگ ویتنام است. فیلم با کنار هم قرار دادن سخنان مقامهای آمریکایی و تصاویر ویرانی روستاهای ویتنام، مخاطب را با این پرسش روبهرو میکند که فاصله میان روایت رسمی دولت و واقعیت میدان جنگ تا چه اندازه بوده است.
در این مستند، پیامدهای بمباران مناطق مسکونی، کشته شدن غیرنظامیان و رنج خانوادههای ویتنامی در کنار روایت سربازان آمریکایی قرار میگیرد. فیلم همچنین به استفاده از عامل نارنجی و پیامدهای انسانی آن اشاره میکند و نشان میدهد که چگونه جنگ، فراتر از یک درگیری نظامی، زندگی میلیونها انسان را تحت تأثیر قرار داد.
اعترافات جنگی ارتش آمریکا
در حالی که بسیاری از مستندها جنگ را از نگاه خبرنگاران یا سیاستمداران روایت میکنند، Winter Soldier دوربین خود را مقابل کهنهسربازان آمریکایی قرار میدهد.
این مستند بر پایه نشست «تحقیقات سرباز زمستان» ساخته شده؛ جایی که نظامیان سابق آمریکا درباره آنچه در میدان جنگ دیده یا انجام داده بودند، شهادت میدهند. روایتهایی از برخورد با غیرنظامیان، تخریب روستاها، خشونتهای جنگی و فشارهای روانی سربازان، بخش اصلی این اثر را تشکیل میدهد.
اهمیت مستند در این است که انتقادها نه از سوی مخالفان خارجی، بلکه از زبان کسانی مطرح میشود که خود در جنگ حضور داشتهاند. به همین دلیل، Winter Soldier تصویری از شکاف عمیق میان ارتش و سیاستمداران و همچنین بحران اخلاقی ناشی از جنگ ارائه میدهد.
روایت یک شکست از زبان وزیر جنگ وقت آمریکا
در The Fog of War، رابرت مکنامارا، وزیر دفاع اسبق آمریکا، سالها پس از پایان جنگ، درباره تصمیمهایی سخن میگوید که مسیر آمریکا را در ویتنام رقم زد.
این مستند بیش از آنکه صحنههای نبرد را نشان دهد، به پشت پرده تصمیمگیریهای سیاسی میپردازد. مکنامارا از اشتباهات محاسباتی، شناخت ناکافی از جامعه ویتنام و هزینههای انسانی و سیاسی جنگ سخن میگوید؛ اعترافهایی که نشان میدهد حتی در بالاترین سطوح قدرت نیز درباره درستی ادامه جنگ تردیدهای جدی وجود داشته است.
(آخرین روز ها در ویتنام)
دماغ شکسته آمریکا از ویتنام خارج میشود
مستند Last Days in Vietnam روایت روزهای پایانی حضور آمریکا در ویتنام است؛ روزهایی که با سقوط سایگون و تخلیه شتابزده سفارت آمریکا به پایان رسید.
تصاویر واقعی انتقال دیپلماتها، نظامیان و هزاران شهروند ویتنام جنوبی با بالگرد، تنها روایت یک عقبنشینی نظامی نیست؛ بلکه نمادی از فروپاشی راهبردی است که سالها با هزینههای سنگین انسانی و مالی دنبال شده بود. این مستند نشان میدهد چگونه کشوری که با هدف حفظ دولت متحد خود وارد جنگ شده بود، در پایان ناچار شد آخرین نیروهایش را در شرایطی بحرانی از ویتنام خارج کند.
انتهای پیام/