محمدرضا کاظمی، رها؛ در ماههای اخیر دو کارگردان که فیلمهای اجتماعی روی پرده داشتند، نسبت به نقدهای مطرح شده درخصوص اثرشان معترض بودند و واکنش تندی نشان دادند، یکی اکتای براهنی که از فردای نخستین اکران فیلم «پیر پسر» در جشنواره فیلم فجر شمشیر را برای منتقدان از رو بست و نسبت به کوچکترین یادداشتی واکنش نشان داد و دیگری سیاوش اسعدی کارگردان «غریزه» که پس از نقد فیلمش در برنامه تلویزیونی هفت، با ادبیات نامناسبی نسبت به منتقد فیلمش حرف زد و خود فیلمساز، اثر در حال اکرانش را به حاشیه کشاند.
در ماجرای نقد فیلم «غریزه»، طرف مقابل سیاوش اسعدی رامتین شهبازی بود، منتقد خوشسابقه و شناخته شدهای که معمولا دچار این اتفاقات نمیشود و نقدهایش نیز به نسبت خیلی از منتقدان دیگر، نیش و کنایه خاصی ندارد. بعد از استوریهای سیاوش اسعدی خطاب به شهبازی، برخی تصور میکردند این ماجرا با جوابیه احتمالی منتقد کش دار میشود و درگیری این دو نماینده صنف کارگردانها و منتقدان، به یک رودررویی تمام عیار بدل میشود، اما پیشبینیها غلط از آب درآمد و شهبازی این جنگ را ادامه نداد. حالا و پس از فروکش کردن تمام این داستانها، با رامتین شهبازی درباره این تجربه گفتوگو کردیم.
شهبازی در پاسخ به خبرنگار رها درباره واکنش نشان دادن کارگردانها به نقدهای حرفهای گفت: این مسئله اصلاً اتفاق خوبی نیست. مخاطب نقد فیلمسازان نیستند، مخاطب نقد مردم، تماشاگران و افراد پیگیر سینما هستند. متاسفانه دلایل مختلفی رخ میدهد که سعه صدر پایین میآید، مثلا فیلمساز فکر میکند منِ منتقد اگر این حرف را بزنم روی آدمهایی که ممکن است در یک رویداد هنری به این فرد جایزه بدهند، تاثیر میگذارم و نقد منفی یک منتقد جلوی جایزه گرفتن یک فیلمساز را بگیرد.
وی افزود: منکر این نیستم که نقد میتواند روی تعداد مخاطب یک اثر تاثیرگذار باشد، بارها شاهد این بودیم که مثلا در تئاتر یا سینما برخی از مخاطبان به واسطه نقدِ منفی یک کار را نمیبینند. ما وقتی راجع به مقوله نقد صحبت میکنیم، لزوما راجع به سره و ناسره یا اینکه اثری از نظر هنری درست است یا غلط حرفی نمیزنیم. این مدل نقد برای درس و دانشگاه است، البته ممکن است برخی همکاران من اعتقاد دیگری داشته باشد که آن نیز محترم است.
این منتقد با اشاره به اینکه صاحب اثر نباید از تحلیل فیلمش رنجیده خاطر شود، اضافه کرد: من عموماً به سمتی میروم که تلاش میکنم فیلم را تحلیل کنم و کارگردان هم باید از این مسئله استقبال کند چون ممکن است نکاتی که در آنجا مطرح میشود در فیلم بعدی برای او کارکرد داشته باشد. ولی مسائل جانبی به قدری زیاد شده که شرایط را تغییر داده است.
از رفتار اسعدی ناراحت شدم
شهبازی در خصوص استوریهای تند و تیز کارگردان «غریزه» علیه خودش هم گفت: من دنبال ادا درآوردن نیستم، از واکنش سیاوش اسعدی ناراحت شدم چون او را سالهاست میشناسم، ولی ترجیح دادم که سکوت کنم با اینکه حتی میتوانستم این ماجرا را به صورت حقوقی پیگیری کنم، اما به خاطر سینما سکوت کردم. سینمای ما این روزها درگیر مسائل حاشیهای مختلفی است و من دنبال دامن زدن به این شرایط نیستم.
وی ادامه داد: سیاوش اسعدی حرفهایی زد که به نوعی در تعریف از من بود، مثلاً من را محکوم کرد به کتابخوان بودن! پس از این ماجرا دوستانی با من تماس گرفتند از جاهای مختلف که واکنش نشان بده، ولی من گفتم به خاطر سینما این کار را نمیکنم، این فیلم هم به اکرانش ادامه داد و مخاطب خودش هم دارد. حتی بعضی از دوستان منتقد هم فیلم را دوست داشتند، ولی من نداشتم. وقتی این شرایط هست تو نمیتوانی کسی که از فیلم خوشش نیامده را بزنی و از بقیه تعریف کنی.
ایکاش انجمن ورود میکرد
شهبازی با اشاره به عملکرد منفعلانه انجمن منتقدان هم گفت: از انجمن نویسندگان و منتقدان گلایه دارم. چون کارگردان بعداً در یک مکالمه خصوصی گفته بود که اعضای هیئت مدیره دوستان من هستند و خوب شد که در این ماجرا پشت من ایستادند نه پشت منتقد! نمیدانم ولی از این مسئله کمی دلگیر شدم و انتظار داشتم انجمن منتقدان به این مسئله وارد شود. یعنی حس کردم صنف باید ورود کند، از همکاران مطبوعاتیام ممنونم، چند نشریه و رسانه به این مسئله پرداختند که من از آنها تشکر میکنم و امیدوارم برایشان پیش نیاید که من بخواهم جبران کنم!
وی افزود: به نظرم صنف باید به این مسئله ورود میکرد ولی این اتفاق رخ نداد، در حالی که این امکان وجود دارد در آینده مسئلهای مشابه برای کس دیگری پیش بیاید که آن وقت امیدوارم موقعیت گزینشی نباشد. من هیچ مشکلی با صنف ندارم، آقایان گودرزی و لطفی دوستان خوب من هستند و با هم همکاریهای مختلفی داشتیم، همواره همکاری صنفیام را انجام دادم و سعی کردم هر وقت دوستان گفتند حضور داشته باشم و هیچ وقت چشمداشت مالی نداشتم ولی انتظار داشتم به این قضیه رسیدگی شود. در کل خیلی به دنبال پاسخ دادن و دامن زدن به حواشی نیستم ولی ای کاش صنف به خاطر حفظ حقوق صنفی نه من رامتین شهبازی، بهعنوان یک عضو به ماجرا ورود میکرد. امیدوارم همیتهای صنفی بالا برود چون این ماجرا ممکن است برای همه ما رخ دهد.
این منتقد سینما در پایان سخنانش اظهار کرد: من بارها شنیدم که عدهای گفتند شهبازی اگر میخواست چیزی نشود این حرفها را در برنامه «هفت» نمیزد. شما با تلویزیون، با برنامه «هفت» یا با آقای افخمی مشکل دارید به من ربطی ندارد. اگرچه معتقدم واکنشها صرفا به دلیل حضور در این برنامه نبود، من راجع به فیلم «پیرپسر» هم در پلتفرم صحبت کردم که واکنشهایی در پی داشت.