حد یقف تولید شکاف اجتماعی کجاست؟/ این رسانه ملی است؟

مصطفی قاسمیان، رها؛ در حالی که هنوز مدت زیادی از پایان ناآرامی‌های خیابانی دی‌ماه ۱۴۰۴ نگذشته، شوخی با جان‌باختگان این اتفاقات جنجال‌ساز شده و اعتراضات فراوانی را برانگیخته. این جنجال صبح امروز از جدیدترین قسمت برنامه‌ای با عنوان «خط‌خطی» در شبکه افق سیما آغاز شد که شب گذشته روی آنتن رفت.

بریده ویدیوی ۲۲ ثانیه‌ای مذکور که به تازگی منتشر شده، مربوط به پرسش پیامکی طنز این برنامه است که بعد از اشاره مجری به اظهارات ارژنگ امیرفضلی بازیگر سابق تلویزیون مطرح شده. امیرفضلی مدعی شده بود در ایران اجساد تعداد زیادی از جان‌باختگان حوادث اخیر در سردخانه‌ها نگهداری شده تا در صورت حمله نظامی آمریکا، به عنوان شهدای این حمله ثبت شود!

مجری می‌پرسد: «به نظر شما جمهوری اسلامی ایران این جنازه‌ها رو در کدام یخچال نگهداری می‌کند؟ ۱- یخچال ساید بای ساید ۲- دستگاه بستنی‌ساز ۳- فریزر سوپرمارکتی و ۴- یخ‌فروش هستم، کاسبی ما رو به هم نزنید.»

این پرسش پیامکی و خصوصا گزینه‌های آن در ساعات گذشته با واکنش‌های فراوانی در شبکه‌های اجتماعی مواجه شده که یکسره منفی است. بسیاری از کاربران با اشاره به داغ‌دار شدن چندین هزار خانواده در ناآرامی‌های اخیر، شوخی با پیکر جان‌باختگان را محکوم می‌کنند و از آن خشمگین‌اند.

اظهارات بازیگر سابق تلویزیون که از فرط فقدان منطق، اصلا محل بحث نیست، اما پاسخی که در این برنامه طنز سیاسی به آن داده شده، به جای آن که این بازیگر و اظهارات او را نقد کند، بیشتر در برابر جان‌باختگان و خانواده آن‌ها می‌ایستد و گویی با هدف نیشتر زدن به غم خانواده جان‌باختگان و عموم ایرانیان طراحی شده. این در حالی است که جان باختن بیش از ۳ هزار نفر از مردم ایران -اعم از معترض و غیرمعترض- نه یک ادعای سیاسی، بلکه یک داغ واقعی است و تمسخر نحوه ادعایی نگهداری اجساد، بیشتر نوعی نمک‌پاشی بر زخم خانواده‌های آن‌ها و البته سایر هموطنان ماست.

این اتفاق در شرایطی رخ داده که «خط‌خطی» به خلاف بسیاری از برنامه‌های تلویزیونی، محصولی تولیدی به شمار می‌رود و جز مراحل مختلف نگارش متن، سردبیری و اتاق فکر، در خود شبکه افق نیز مراحل بازبینی پیش از پخش را می‌گذراند و این توهین را نمی‌توان حاصل یک خطای لحظه‌ای دانست.

از سوی دیگر محتوای توهین‌آمیز پخش‌شده در شبکه افق، به شکلی واضح از آنچه که در ابتدا توسط ارژنگ امیرفضلی نشر داده شد، هم در متن و هم در فرامتن حساسیت‌زاتر و زشت‌تر به نظر می‌رسد؛ چراکه این پرسش پیامکی، نه ادعای شاذ یک بازیگر فراموش‌شده در صفحه شخصی‌اش، بلکه محتوای تعبیه‌شده در یک برنامه ویژه سیاسی -هرچند به زبان طنز- در رسانه حاکمیتی و ملی ایران است که از بودجه وابسته به همه مردم کشورمان ارتزاق می‌کند. هرچند اگر این وابستگی اقتصادی نیز وجود نداشت، چنین شوخی توهین‌آمیزی جای توجیه باقی نمی‌گذاشت.

مایه تاسف است که حتی بازیگر مذکور از واژه خنثی «اجساد» استفاده می‌کند و سازندگان برنامه واژه «جنازه‌ها» را با سطح ادبی پایین‌تر، جایگزین آن کرده‌اند؛ گویی در جزییات نگارش پرسش پیامکی، تلاش مشخصی برای نیش و کنایه زدن وجود داشته و این امر محدود به گزینه‌های پاسخ نیست.

نکته عجیب آن که سازندگان برنامه، بی‌توجه به این امر به طراحی پرسش پیامکی پرداخته‌اند که حدود ۷۸ درصد از مجموع جان‌باختگان ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۴۰۴، به صورت رسمی شهید شناخته شده‌اند و توهین به این افراد، زشت‌تر نیز است؛ هرچند فارغ از این موارد نیز همه جان‌باختگان این حوادث، هموطنان سازندگان برنامه به شمار می‌روند، خانواده دارند و روشن است که چنین محتوایی موجب ناراحتی آن‌ها را فراهم می‌کند. آن هم در شرایطی که این افراد به تازگی از دنیا رفته‌اند و عموم مردم ایران داغدار آنان‌اند.

پرسشی که طی ساعات گذشته در فضای شبکه‌های اجتماعی مطرح شده، آن است که آیا باید این شوخی توهین‌آمیز اخیر را حاصل یک اشتباه در چند مرحله طراحی، تولید و بازبینی یک برنامه تلویزیونی دانست یا پشت این‌چنین محتواها، مقصود مشخصی برای عصبانی کردن طیف گسترده‌ای از مخاطبان و در نتیجه افزایش شکاف دارد؟ باید پرسید حد یقف تعمیق دوقطبی‌های اجتماعی از سوی بزرگترین رسانه کشور کجاست؟ این دستگاه بزرگ که طی سال‌های اخیر در مواردی متعدد، عموم ایرانیان را عصبانی و جریحه‌دار کرده، تا چه زمان به این روند ادامه می‌دهد و چه زمان متوقف خواهد شد؟