آزاده باقری؛ رها، برنامه «زمانه» نخستینبار با اجرای المیرا شریفی مقدم و همزمان با ایام انتخابات ریاستجمهوری روی آنتن رفت. در ادامه امین سلیمی مجری آن شد که هویتی خبری – تحلیلی داشت. سپس با تغییر ساختار و محتوا و نیز افزودهشدن محسن آزادی، «زمانه» تبدیل به برنامهای هفتگی با طیفی از موضوعات متنوع شد. حالا این برنامه هر سحر روی آنتن میرود؛ تغییری که نه فقط جابهجایی ساعت پخش از حدود ۴ بامداد تا پس از اذان صبح، بلکه تغییر هویت و انتظار مخاطب را نیز به همراه دارد. پرسش اصلی اینجاست؛ آیا «زمانه» توانسته از یک برنامه خبری – تحلیلی، به یک تجربه سحرگاهی منسجم و متناسب با حالوهوای رمضان تبدیل شود؟
دکور برنامه
حرکت دو مجری از دکور روتین برنامه به دکور ویژه ماه رمضان در قسمت نخست، ایدهای نمادین و قابلتوجه بود؛ گویی برنامه رسماً از فضای قبلیاش فاصله میگیرد و وارد زیست شبانه و معنوی مخاطب میشود. آوردن برخی المانهای دکور قبلی که تبرکهای دکور «زمانه» عنوان شدند؛ مانند چفیه، سقاخانه حرم امام رضا (ع) و تسبیح به دکور جدید نیز تلاشی برای حفظ هویت گذشته در دل فضای تازه است. دکور جدید با رنگ غالب سبز و نور گرم، بیشتر شبیه نشیمن خانههای امروزی طراحی شده. این سادگی، امتیاز برنامه محسوب میشود؛ چراکه سحر، بیش از آنکه به نمایش بصری نیاز داشته باشد، به آرامش و صمیمیت محتاج است. بااینحال، دکور بیش از آنکه واجد هویت مستقل سحرگاهی باشد، صرفاً نسخهای نرمتر از همان فضای قبلی به نظر میرسد. خلاقیت چشمگیری در طراحی دیده نمیشود و اگرچه تغییر اتفاق افتاده، اما این تغییر به یک امضای بصری تازه منجر نشده است.
مجریان برنامه
ترکیب محسن آزادی و امین سلیمی، نقطه اتکای «زمانه» در نسخه سحرگاهی است. آزادی که پیشتر در برنامههای خانوادگی توان خود را نشان داده، اینجا نیز با انرژی کنترل شده و تسلط کلامی، ریتم برنامه را حفظ میکند. سلیمی اگرچه ممکن است از منظر اجرا، نقدهایی را متوجه خود ببیند، اما اشراف محتواییاش کاملاً محسوس است. نکته مثبت این ترکیب، نبود رقابت نمایشی میان دو مجری است؛ پاسکاریها طبیعی و دوستانه است و گفتوگوها به سمت جدل یا خودنمایی نمیرود. خواندن پیامکها، طرح پرسش و مشارکتدادن مخاطب در حفظ ۳۰ آیه در ۳۰ شب، نشان میدهد برنامه تلاش کرده حالت یکسویه و خطابه محور نداشته باشد. بااینحال، در بازهای بیش از دو ساعت اجرای زنده، حفظ یکنواخت نشدن لحن، کار سادهای نیست. گاهی گفتوگوها به سمت توضیحهای طولانی میرود و اگرچه مخاطب علاقمند را خسته نمیکند، اما برای مخاطب عمومی ممکن است کمی سنگین جلوه کند.
کارشناسان برنامه
حضور حجتالاسلام جواد محمدزمانی بهعنوان کارشناس مذهبی استاد حوزه و شاعر و دکتر محمود اکرامی فر بهعنوان پژوهشگر ادبیات فارسی، به برنامه وزنی آموزشی و تحلیلی داده است. طرح موضوعاتی چون «عشق» و «محبت» در قرآن، یا بررسی مضامین دینی در ادبیات و میان شهدا، تلاش دارد پیوندی میان متن مقدس، ادبیات فارسی و زیست معاصر برقرار کند. این رویکرد، نسبت به بسیاری از برنامههای سحرگاهی که صرفاً به بیان احکام یا روایتهای کلی بسنده میکنند، گامی روبهجلو محسوب میشود. اما چالش اصلی، همان قالب ارائه است. گفتوگوها عمدتاً در چارچوب کلاسیک پرسشوپاسخ باقی میماند و کمتر به سمت فرمهای تعاملی یا تصویری میرود. در نتیجه، وزن برنامه بیشتر بر کلام استوار است تا تنوع اجرایی.
آیتمهای برنامه
پخش تیتراژ پس از ورود و خوشامدگویی مجریها، انتخابی منطقی است و ترانه و تصاویر همراه آن، برای آغاز یک برنامه سحرگاهی مناسب به نظر میرسد. نه اغراقآمیز است و نه بیهویت؛ در چارچوبی استاندارد حرکت میکند و وظیفه خود را انجام میدهد، بیآنکه نقطه عطف ویژهای باشد. تنوع آیتمها نیز دیگر نقاط قوت «زمانه» است. روایت هر سحر به یک شهید با عنوان «ستاره دنبالهدار»، مناجاتنامهها، تحلیل فرازهایی از دعاهایی چون صحیفه سجادیه و دعای ابوحمزه ثمالی، بار معنوی برنامه را تقویت کرده است.
جمعبندی
در مجموع، «زمانه» در نسخه سحرگاهی خود، برنامهای منسجم، نسبتاً پخته و قابلدفاع است. اجرای هماهنگ دو مجری، تنوع آیتمها و تلاش برای مشارکت مخاطب، آن را در رده برنامههای متوسط روبهبالا قرار میدهد. بااینحال، این برنامه بیش از آنکه تجربهای نو در سحرهای تلویزیون باشد، امتداد هویت پیشین خود در لباسی تازه است. تغییر دکور، افزودن آیتمهای معنوی و حضور کارشناسان قرآنی، کارکرد سحرگاهی را تأمین میکند، اما خلاقیت شاخصی خلق نمیکند. «زمانه» نه برنامهای خنثی و کمرمق است و نه اثری تحولآفرین؛ بلکه نمونهای است از یک رویکرد حساب شده و کمریسک که تلاش میکند میان معنویت، گفتوگو و جهتگیری رسمی رسانه تعادل برقرار کند. اگر در ادامه ماه رمضان بتواند از قالب صرفاً گفتوگومحور فاصله بگیرد و به تجربههای تصویری و اجرایی تازهتری دست بزند، شاید بتواند از یک سحرگاهی قابلقبول، به برنامهای ماندگار و الگویی برای سایر برنامهها تبدیل شود.