محراب توکلی، رها؛ امیر برادران از جمله فیلمنامهنویسانی است که با افراد شاخصی در ژانر کمدی سینمای ایران همکاری تاثیرگذاری داشته است. از شروع کار خود با پیمان قاسمخانی در سریال «مسافران» و «ساختمان پزشکان» تا همکاری با مهران مدیری در «هیولا» و «دراکولا» و همکاری با ابوالحسن داوودی و رضا عطاران در فیلم سینمایی «هزارپا»؛ این کارنامه به علاوه سریالهایی که او برای برزو نیکنژاد همچون «باخانمان» و «آفتابپرست» نوشت، مسیر قابل توجهی که این نویسنده در این سالها طی کرده را نشان میدهد.
به همین بهانه رسانه «رها» گفتوگویی با امیر برادران درباره معضلات و آسیبهای ژانر کمدی در تلویزیون و سینمای ایران داشته است.
◉ بیایید گفتوگو را از آخرین فیلم شما «دایناسور» شروع کنیم؛ شما پیش از «دایناسور» با فیلمهای «هزارپا» و «هتل» رکوردهای مهم و تاریخی در گیشه سینما به جای گذاشتید. چرا با «دایناسور» چنین اتفاقی رخ نداد؟
برای اینکه یک فیلم پرفروش شود یا به اصطلاح رکورد بزند، باید عوامل مختلفی از مرحله پیشتولید تا اکران دست به دست هم دهند. ما به دلیل اینکه مجوز این فیلم بسیار زمانبر شد، در مرحله پیشتولید و سپس تولید با مشکلات جدی مواجه شدیم. حتی فرصت نشد که فیلمنامه را بر اساس شرایط موجود بازنویسی کنیم. برای مثال، با توجه به بازیگرانی که برای بخش خلافکاران انتخاب شدند، باید آن بخش را بسیار کوتاهتر میکردم، اما فرصت کافی وجود نداشت.
◉ مسئله فقط زمان کم به خاطر مجوز ارشاد بود، یا دلایل دیگری هم به کار آسیب زد؟
بله، فرآیند گرفتن مجوز ساخت طولانی شد. به همین سبب محدودیت زمانی برای کار ایجاد شد. از طرفی بازیگران «دایناسور» تعهدهایی نسبت به پروژههای دیگر داشتند.
◉ آقای برادران از ارشاد گفتید، یاد فیلم «توریست» افتادم. در آن فیلمنامه من هم کنار شما بودم. به یاد دارم که ریتم بالایی داشت و بامزه بود. اما در نهایت مجوز نگرفت و ساخته نشد. در مورد آن صحبتی دارید؟
البته در فیلمنامه توریست، من مشاور فیلمنامه بودم. «توریست» در ابتدا توسط یک نویسنده خوب به نام فرزاد فرزانه نوشته شده بود. ارشاد فیلمنامه را به دلیل عجیبی رد کرد و به ما اعلام کردند که «به هیچ عنوان به فیلمنامهای که بازیگر زن خارجی داشته باشد، مجوز نمیدهیم.» از آنجا که آن فیلمنامه اساساً در مورد ورود یک زن خارجی به کشور بود، مجبور شدیم فیلمنامهای را که حاصل چند ماه زحمت یک نویسنده خوب بود، کنار بگذاریم. سپس دیدیم که همزمان به چند فیلم با بازیگر زن خارجی مجوز دادند. نمیدانم مسئولان وقت چگونه پاسخ خدا را خواهند داد، اما این یکی از جلوههای روشن رانت است.
◉ اگر اشتباه نکرده باشم، شما پیش از «توریست» باز هم درگیریهایی با ارشاد بر سر «هتل» داشتید!
شکل رابطه ما با ارشاد را نمیتوان درگیری گفت! در مقاطعی، آنها هر کاری که اراده کردند انجام دادند و حتی پاسخ روشنی برای دلایل تصمیماتشان ارائه نکردند. برای مثال، ما هیچوقت دلیل ۵ سال توقیف فیلمنامه هتل را نفهمیدیم. همان فیلمنامه پس از ۵ سال بدون یک خط جابهجایی تولید شد و نه تنها مشکلی پیش نیاورد، بلکه کمک بزرگی به فروش هزار میلیاردی آن سالِ سینما کرد.
◉ «هتل» علاوهبر فروش خوب در سینما نظرات مثبتی از کارشناسان عرصه کمدی مثل آقای پیمان قاسمخانی گرفت.
بله، به غیر از مخاطبین، من بازخوردهای بی نظیری از افراد صاحب نظر و با سابقه در زمینه کمدی گرفتم که مطمئن شدم این فیلم از لحاظ کیفی در سطح خوبی قرار دارد! پیمان قاسمخانی در پیامی بلند به من بابت فیلمنامه «هتل» تبریک گفت. همه این مثالها نشاندهنده اهمیتی است که «هتل» در ساختار و ریتم علاوهبر فروش داشت.
◉ حال که بحث لطمه به سینمای کمدی ایران را مطرح کردید. میخواهم در مورد آسیبهایی که این روزها به این ژانر وارد میشود، صحبت کنید. آیا نبود بازیگر در این ژانر کار را سخت نکرده؟
بازیگر یکی از مهمترین ارکان ساخت یک فیلم است که میتواند در کیفیت و فروش فیلم تأثیر بسزایی داشته باشد. متأسفانه در این سالها بازیگران کمدی باکیفیتی به سینما اضافه نشدهاند که از نظر من ریشه در عملکرد تلویزیون در این سالها دارد. رضا عطاران با سریالهای خودش، جواد عزتی در کارهای مهران مدیری، پژمان جمشیدی در سریال «پژمان» و بهرام افشاری با «پایتخت» در تلویزیون دیده شدند و به محبوبیت رسیدند و سپس به سینما راه پیدا کردند، اما مدتی است تلویزیون نه تنها بازیگر معرفی نمیکند بلکه مصرفکننده نیز شده و از بازیگرانی که در سینما و پلتفرم دیده میشوند، استفاده میکند.
◉ آیا کمبود فیلمنامهنویس در ژانر کمدی نیز به تلویزیون معطوف است؟
به نظرم این موضوع را میتوان به تمام عوامل جلو و پشت دوربین تعمیم داد! قبلا عوامل مختلف در قالب محصولات تلویزیونی آبدیده میشدند و رشد میکردند! یادم میآید در تلویزیون سریالی به اسم «شاید برای شما هم اتفاق بیافتد» پخش میشد که تعداد زیادی بازیگر و کارگردان و عوامل دیگر در دلش رشد کردند! جای این برنامهها و سریالها واقعا در تلویزیون خالی است.
◉ کلاسهایی که در عرصه بازیگری و یا حتی نویسندگی برگزار میشوند، کمکی به معرفی استعدادها کردهاند؟
کلاسهای با کیفیتی هم وجود دارد که در آنها آموزشهای خوبی داده میشود، اما به عقیده من اکثر کلاسها با اساتید بیکیفیت و بدون کمترین سابقه موفق برگزار میشود که صرفاً هدفشان پر کردن جیب است وگرنه باید خروجیهای خوبی میداشتند. خیلی از علاقهمندان این رشتهها بچههای شهرستان یا از طبقه ضعیفتر جامعه هستند که با سختی شهریهها را جور میکنند و خدا را خوش نمیآید ظلمی که در حقشان میشود.
◉ در فصل پاییز یکی از رویدادهای سینمایی و تلویزیونی جشن حافط است. یکی از معدود جشنهایی که ژانر کمدی توجه دارد، جشن حافظ است. شما در این رویداد موفق به دریافت جایزه حافظ برای مجموعه نمایش خانگی «هیولا» شدید. اما دیگر این اتفاق تکرار نشد. فکر میکنید دلیلش چیست؟ آیا توجه به ژانر کمدی در این مراسم کمتر شده است؟
در مورد جشن حافظ، پس از اینکه به فیلمنامه «هتل» و «آفتابپرست» بیتوجهی محض شد، دیگر توقعی ندارم. خدا علی معلم را رحمت کند.
◉ بهعنوان سوال پایانی میخواستم بدانم در حال حاضر پروژه و یا کاری در دست دارید که همچون «هتل» و «هزارپا» بتواند تبدیل به یک مدعی برای گیشههای سینما باشد؟
اخیرا فیلمنامهای به نام «سوسمار» را نوشتهام. این فیلمنامه را به محسن چگینی نوشتهام. اگر عوامل بازدارندهای که در این گفتوگو راجع به آنها صحبت کردیم، در کار نباشند اتفاقات خیلی خوب و درخشانی برای «سوسمار» خواهد افتاد.