مصطفی قاسمیان، رها: صنعت نمایش خانگی که در سالهای گذشته با رشدی قابل توجه، ناگهان به یکی از سرگرمیهای اصلی طبقاتی از جامعه تبدیل شد، در یک سال اخیر با ورود شرکتهای تازه، از انحصار سابق درآمده و حالا تقریبا از ۵ یا ۶ بازیگر بزرگ تشکیل شده که همهساله به تولید و پخش سریال، رئالیتیشو و اکران آنلاین فیلمهای سینمایی میپردازند. بر خلاف برخی دیگر از صنایع فرهنگی و اقتصادی کشور، در بازار نمایش خانگی، رقابتی واقعی میان پلتفرمهای وابسته به شرکتهای بزرگ غیردولتی برقرار است که با اقتضائات بازار پیش میرود و در اغلب موارد بر اساس تقاضای مشتریان شکل میگیرد.
پس از قسمت اول سلسله گزارشهای رها برای بررسی وضعیت پلتفرمهای نمایش خانگی که به بررسی عملکرد فیلیمو و فیلمنت بهعنوان دو بازیگر بزرگتر و پرکاربرتر این عرصه در نیمه ابتدایی سال ۱۴۰۴ اختصاص داشت، در گزارش پیش رو که دومین قسمت از این سلسله گزارشهاست، عملکرد نماوا، روبیکا، شیدا و استارنت دیگر سرویسهای تولیدکننده محتوا تحلیل و بررسی شده است.
نماوا؛ کاشت فراوان، برداشت اندک
پلتفرم نماوا متعلق به شرکت ارائهدهنده خدمات اینترنتی شاتل که به نوعی پرسابقهترین پلتفرم ایرانی ویاودی به شمار میآید، پس از دورهای که قطب دوم سریالسازی غیرتلویزیونی در کشور بود، حالا یکی دو سالی است که جایگاه سابق خود را از دست رفته میبیند و به حضور به عنوان بازیگر سوم این صنعت اکتفا کرده. این سرویس در ۶ ماه اول سال ۱۴۰۴ نیز همین وضعیت را ادامه داد.
نماوا سال را با پخش ادامه «ازازیل» و «بلیط یکطرفه» آغاز کرد که هیچکدام مخاطب زیادی نداشتند و بسیار مورد انتقاد بودند. در کنار این دو اثر، نیمه دوم مجموعه کودک و نوجوان «دیو و ماهپیشونی ۲» نیز در حال انتشار بود که به رغم کیفیت و جذابیت قابل قبول، چندان دیده نمیشد. با آغاز اردیبهشتماه، «ازازیل» و «بلیط یکطرفه» به پایان رسیدند و نماوا از این زمان تا آغاز «سووشون» در ۹ خردادماه، تنها یک سریال کودک و نوجوان به پخش میرساند. «سووشون» البته بعد از یک قسمت جنجالی، برای حدود ۲ ماه از جدول پخش کنار رفت و حتی باعث انسداد پلتفرم هم شد. این سرویس پس از بازگشایی و ماههای مرداد و شهریور، تنها همین یک سریال را در حال پخش داشته که البته با نقدهای زیادی هم مواجه شده است.
نماوا در بهار ۱۴۰۴ از لحاظ تعداد برنامههای غیرنمایشی هم اوضاع نسبتا مناسبی داشت، چراکه بخشی از فصل چهارم برنامه طنز «نیمهشب با امیرحسین قیاسی»، مسابقه استندآپ کمدی «رینگو»، رئالیتیشوی مافیایی «الکلاسیکو به روایت تسلا» و نیمی از برنامه موسیقیایی «کنسرتینو» را در این زمان به پخش رساند. با این حال، از نیمه اردیبهشت که «کنسرتینو» به پایان رسید، تنها شوخیهای قیاسی میتوانست برای آن تماشاگر جلب کند و دو برنامه دیگر سروصدای چندانی به راه نمیانداختند.
در ۶ ماه اول سال، نماوا فقط فیلم مستند «پنج دقیقه آخر» و فیلم درام «پاکول» را به اکران آنلاین رساند که هیچکدام مورد توجه قرار نگرفتند و کارنامهای ضعیفتر از سال ۱۴۰۳ را برای این سرویس رقم زدند.
در عین حال مهمترین و جنجالیترین اتفاق نمایش خانگی در سال ۱۴۰۴ به پلتفرم نماوا برمیگشت که با انتشار نسخه ممیزینشده قسمت اول سریال «سووشون» جنجالی شد و به مجازات این اقدام حدود ۴۰ روز مسدود شد. این سرویس البته حواشی پایان فصل اول «ازازیل» و انصراف حسن فتحی از ادامه کارگردانی آن را نیز تجربه کرد. نماوا در فهرست کمبینندهترین سریالهای یک سال اخیر هم که در افکارسنجی متا منتشر شد، سهم قابل توجهی داشت!
این سرویس از کاربرانش ۱۶۰ هزار تومان برای اشتراک ماهانه دریافت میکند.
روبیکا؛ تکرار ۱۴۰۳
پلتفرم روبیکا متعلق به اپراتور همراه اول که در روندی متفاوت از دیگر سرویسهای ویاودی، به انتشار قانونی محصولات دیگر پلتفرمها میپردازد، در نیمه اول سال ۱۴۰۴ نیز شرایطی مشابه سال گذشته داشت و با تنها یک سریال اختصاصی به میدان نمایش خانگی آمد. این سریال فاقد کیفیت که «سرزمین گمشده» نام داشت، در ۲ ماه نخست سال به انتشار رسید و مدتی پیش مشخص شد کمبینندهترین سریال یک سال اخیر بوده است!
روبیکا در این مدت یکی دو برنامه مناسبتی مذهبی مثل گفتگوهای تاریخی «ناخوانده» در ۱۹ قسمت و فصل دهم «ملاقات با حسین(ع)» در ۱۵ قسمت به انتشار رساند و البته به عنوان بستر پخش مجموعه مستند «خوراک ایرانی» جواد قارایی هم بود؛ آثاری که با وجود ارزشهای فرمی، فاقد امکان جذب مخاطب انبوه بودند.
هزینه اشتراک این سرویس که محصولات اغلب پلتفرمها جز فیلیمو و شیدا را به انتشار میرساند و به ندرت محتوای اختصاصی پخش میکند، ماهانه ۵۰ هزار تومان تعیین شده است.
شیدا؛ خیز برای کامبک در نیمه دوم سال
پلتفرم شیدا که زمانی با نام سیدمحمد امامی شناخته میشد و حالا بهعنوان زیرمجموعهای از بانک گردشگری فعالیت میکند، سال ۱۴۰۴ را در حالی آغاز کرد که با نماوا برای تبدیل شدن به بازیگر سوم این صنعت رقابت داشت و با ناامیدی از پخش «سووشون»، انتشار «آبان» را آغاز کرده بود. این اثر که البته توانسته بود مخاطبان فراوانی جلب شیدا کند، اواخر اردیبهشتماه به پایان رسید و ناگهان جدول پخش این سرویس را خالی کرد؛ اتفاقی که انتقادات زیادی را روانه پلتفرم کرد.
شیدا پس از مدت زمانی کوتاه، دو قسمت گفتگوی «اسپات لایت» را با عوامل اصلی «آبان» به انتشار رساند که نتوانست جلوی نقدها را بگیرد. بنابراین مدیران پلتفرم دست به کار شدند و حقوق پخش مشترک دو سریال در آستانه انتشار پلتفرمهای اصلی یعنی «اجل معلق» را از فیلمنت و «شکارگاه» را از فیلیمو خریداری کردند تا خروجی سرویس خالی از محتوا نباشد، اما این ایده و حتی انتشار فهرست محصولات آتی هم نتوانست کاربران آن را راضی کند.
سکوت اهالی شیدا برای اعلام علت تاخیر انتشار «بامداد خمار»، از جمله حواشی مهم این پلتفرم در نیمه اول سال بود؛ اتفاقی که حالا مشخص شده احتمالا به علت آمادهسازی محتوای مکمل این اثر بوده تا شیدا از نیمه مهرماه کامبک بزند.
قیمت اشتراک شیدا که تاکنون به علت محتوای کمتعداد با نقدهای فراوانی روبهرو بوده، ماهانه ۱۴۰ هزار تومان است.
استارنت؛ دومین AVOD در آستانه شکست
استارنت که دومین سرویس ویاودی رایگان مبتنی بر تبلیغات، پس از تماشاخونه به شمار میآید، پلتفرمی متعلق به برادران آقاگلیان تهیهکنندگان سریالهای مهران مدیری در دهه ۸۰ است. این سرویس از اردیبهشت امسال و با حمایت مالی صنایع غذایی میهن فعالیت خود را آغاز کرد و سریال «کنکل» را به عنوان نخستین محصول به پخش رساند.
«کنکل» اگرچه با واکنشهای نسبتا مثبتی مواجه شد، ولی بیننده فراوانی نیافت و نتوانست در میانه انتشار آثار پرسروصدایی چون «تاسیان»، «آبان» و «وحشی»، موجی در نمایش خانگی به راه بیندازد. استارنت از حدود یک ماه بعد، پخش «جزر و مد» را هم کلید زد که در ابتدا برای انتشار ۲ قسمت در هفته برنامهریزی شده بود، ولی با وقوع جنگ، تنها یک روز در هفته به پخش رسید.
از مردادماه بود که به تدریج بینظمیهای استارنت آغاز شد؛ نخست «کنکل» بعد از یکی دو هفته توقف موقت، به کلی متوقف شد و پس از مدتی نوبت به «جزر و مد» رسید. در حالی که پلتفرم در این باره سکوت کرده بود، گفته میشد به علت پرداخت نشدن حقوق و دستمزد عوامل، سریال «کنکل» که به شکل کامل تولید شده، به پلتفرم تحویل داده نشده است. در نهایت خبر رسید تولید «جزر و مد» هم از اوایل تابستان متوقف شده تا امیدها برای پایان سریال دوم به حداقل برسد.
استارنت که در این مدت هیچ فیلم سینمایی را به اکران آنلاین درنیاورد، همچنان به صورت رایگان فعالیت میکند و از کاربرانش هزینه اشتراک نمیگیرد.