حسین جمالیفرد، رها؛ از زمانی که لحظات پیشوپس از افطار ماه رمضان تبدیل به یکی از زمانهای پربیننده شبکههای تلویزیون شد، رقابت بر سر دیدهشدن و جذب مخاطب هم بین برنامهسازان تلویزیون بالا گرفت؛ به شکلی که هر شبکه سعی میکرد برای لحظات قبل و بعد از افطار جذابترین ویژهبرنامه یا سریال تلویزیونی خود را روانه آنتن کند تا در رقابت برنامههای رمضانی از سایر شبکهها پیشی بگیرد. شبکه سه سیما هم از همان زمان با ساخت برنامههای ویژه ماه رمضان مثل ماهعسل و… تبدیل به یکی از شبکههای پرمخاطب در لحظات منتهی به افطار شد. پس از تجربههای موفق برنامهسازی با موضوعات و مضمونهای مختلف، حالا دو سه سالی میشود که آنتن شبکه سه در لحظات افطار با ویژهبرنامه قرآنی محفل، مهمان خانههای ایرانی میشود تا مخاطب به تماشای برنامهای جنس و محتوای قرآن و مفاهیم قرآنی بنشیند.
اولین قسمت از فصل چهارم محفل از روز چهارشنبه ۲۹ بهمن به روی آنتن تلویزیون رفته است. برنامهای که به قول اهالی سیما جزو بزرگترین و فاخرترین پروژههای قرآنی صداوسیما ست و در ۳۰ شب ماه مبارک رمضان با حضور ۵ میزبان برجسته بینالمللی، ۱۰۰۰ تماشاگر و بیش از ۱۵۰ میهمان قرار است درباره موضوع خطیری چون قرآن و مفاهیم قرآنی، محفلی دیدنی را به مخاطب تلویزیون عرضه کند.
اما چرا محفل شبکه سه با موضوع و مضمون خاص خود در سالهای اخیر تبدیل به یکی از پربینندهترین برنامههای تلویزیون شده است، آن هم درحالیکه موضوعی چون قرآن، بارها و سالهاست موردتوجه رسانه ملی است و حتی شبکهای اختصاصی دارد؛ اما بااینحال گاهی با عدم موفقیت و عدم جذب مخاطب هم مواجه بوده است.
اگر برای برنامهسازی دو مؤلفه مخاطب و هدف را در نظر بگیریم، عامل موفقیت را هم باید در ساختار، فرم و محتوا و زمان پخش یک برنامه تلویزیونی در نظر گرفت که ظاهراً محفل از همه این عوامل به بهترین شکل استفاده کرده است. در محفل با فرم و قالب جدیدی از برنامهسازی قرآنی روبرو هستیم. قالبی که همه ساختارهای کلیشهای و تکراری برنامههای قرآنی سیما را شکسته و توانسته است علاوه بر ارائه برنامهای با محتوای قرآنی و مفاهیم قرآنی، ارتباطی مؤثر و ماندگار هم با مخاطب برقرار کند.
بر خلاف یک نظریه نانوشته که سعی داشت، برنامههای دینی و مذهبی تلویزیون را با چاشنی حزن، غم و اندوه نشان دهد، در محفل از دو عنصر شادی و طنز به بهترین شکل استفاده شده است. اصولاً ماه رمضان بهعنوان ماه مهمانی خدا و جشن رمضان، لازمهاش شادی، هیجان و نشاط است. این سبک شادی در برنامههای دینی در محفل برای مخاطب عام و خاص قابللمس است. از طنازی مجری پرتجربهای چون رسالت بوذری، خاطرهگویی و بداههپردازی میزبانان گرفته تا دکور، موسیقی و شیرینکاری و شیرینسخنی مهمانان، باعث شده که محفل برنامهای شاد و درعینحال آموزنده با محوریت قرآن باشد.
در محفل با شکل دیگری از محتوای ترکیبی هنر و رسانه هم روبرو هستیم: روایت داستانی با محتوای قرآن و تلاوت آن به همراه تدبر و تفکر. هر مهمان محفل علاوه بر اینکه بخشی از زندگیاش با قرآن گره خورده، یک داستان جذاب و واقعی هم از قرآن و معارف دینی دارد که در زندگیاش تأثیر گذاشته و همان داستان او را مهمان محفل و قاب جادویی کرده است. روایتهایی که حتی برای مخاطب غیرمذهبی هم جذابیت دارد. خواه این روایتها، از زبان چهرههای مشهور قرآنی باشد و چه از زبان یک مهمان از دورترین ناشناختهترین موقعیت جغرافیایی در ایران و حتی خارج از ایران. عنصر روایت باعث شده تا حرف قرآن با زبانی عمومیتر و ملموستر برای مخاطب عام تلویزیون بیان شود.
محفل اگرچه بیشباهت به الگوی برنامههای استعدادیابی و بهاصطلاح تلنت شو نیست؛ اما سعی میکند به دلیل موضوع خاص برنامه، از آلودگی و اغراقهای رایج در این برنامهها دوری کند. اگر هم قرار است استعدادیابی یا به شکلی درستتر استعداد سنجی کند، در مسیری سالم و بدون حاشیه و… باشد. زمان پخش مناسب، موسیقی و تیتراژ خاص، دکور بزرگ و جذاب، حضور چهرهها و… همه از جمله عناصر دیگری است که فصل جدید محفل را همچون فصلهای گذشته دیدنی کرده است.
اما بااینحال محفل نقطهضعفهایی هم دارد که اگر در ادامه به آن بیتوجهی شود یا در هیاهوی تعریفها و تمجیدها فراموش شود میتواند در آینده به پاشنه آشیل آن تبدیل شود. همانطور که برای برخی برنامههای موفق تلویزیون هم اتفاق افتاد. حس، خیال و عقل سه عنصر مهم و تأثیرگذار هستند تا پیام دینی به مخاطب منتقل شود. در اکثر برنامههایی از جنس محفل، فقط به جنبه و فضای حسی برنامه توجه میشود و بهغلط تصور میشود که اگر حس دینی در برنامه وجود داشته باشد و رنگولعاب آن هر چه بیشتر باشد، مخاطب عام تبدیل به مخاطب دینی میشود.
اگر چه لحظات احساسی در محفل به روایت برنامه و جذابیت آن کمک میکند؛ اما باید به این نکته توجه داشت که این لحظات چه از سوی مهمان و میزبان و حتی مجری برنامه به ضد خود تبدیل نشود و مخاطب را دلزده نکند. چرا که احساسات همان قدر که میتواند مخاطب را درگیر و جذب خود کند میتواند باعث انزجار و عصبانیت او هم شود.
دومین مسئلهای که میتواند محفل را دچار چالش کند حضور چهرهها و اصطلاحاً «سلبریتی شو» شدن برنامه است. گاهی اصرار بر دیدهشدن یا تلاش برای دیدهشدن هم میتواند نقطهضعف محسوب شود. اگر محفل در سه فصل گذشته تبدیل به یک برنامه دوستداشتنی و دنبالکردنی شده است شاید بهخاطر همین فضای ساده و صمیمی و پرهیز از سلبریتی بازی و… باشد. پرهیز از کلیشهها، پراکندهگوییها در محتوا و دوری از تبدیلشدن مهمانان به سلبریتی ها و هدایت گرایش مخاطب عام به دیدن یک برنامه خاص از نکاتی است که سازندگان محفل باید به آن توجه کنند.
دست آخر اینکه محفل تا اینجای کار و در همین چند قسمت فصل جدید باز هم توانسته رضایت مخاطب را جلب کند و حداقل تصویر کلیشهای و غمزده ماه رمضان را تبدیل به ماه جشن و شادی و البته دوستداشتنی کند.