مصطفی قاسمیان؛ رها، سال گذشته منوچهر شاهسواری در چهل و سومین دوره جشنواره فجر، با راهاندازی «بخش ویژه» یکی از مهمترین تصمیمهای آن دوره را گرفت؛ بخشی که نهتنها توجه رسانهها را به شکل گستردهای جلب کرد، بلکه امکان نمایش چند فیلم توقیفی و پشت خط مانده را فراهم آورد. بااینحال، درحالیکه دبیر جشنواره تغییری نکرده و همچنان فیلمهایی وجود دارند که میتوانستند در چنین بخشی به نمایش درآیند، فعلاً خبری از «بخش ویژه» در دوره امسال نیست. البته احتمال احیای این بخش نیز به طور کامل منتفی نشده و برخی پیشنهادها همچنان در این مسیر مطرح است.
مورد اول: پرونده باز «قاتل و وحشی»
چند اظهارنظر اخیر منوچهر شاهسواری دبیر چهل و چهارمین جشنواره فجر نشان میدهد که پرونده نمایش برخی آثار مهم همچنان بسته نشده است. مثلاً او در نشست خبری جشنواره با لحنی اندوهگین به پرسشی درباره چند فیلم توقیفی پاسخ داد و گفت: «متأسفانه با بغض باید بگویم که فرصتی برای این فیلمها فراهم نشده است. کاش امکانی ایجاد شود تا بتوانیم همراه با شما این فیلمها را ببینیم.» او همچنین اوایل دیماه در گفتوگو با ایسنا، درباره فیلم «قاتل و وحشی» تأکید کرد که تلاشها برای حل مسئلهاش ادامه دارد: «از نظر من پروندهاش بسته نیست و تلاشهای جدی هم در جریان است؛ نه فقط الان بلکه قبل از اینکه من مسئولیت جشنواره را دوباره بپذیرم.» او در همین گفتوگو احتمال شکلگیری دوباره بخش ویژه را رد نکرد.
مورد دوم: ملت مهیاتر از میلاد
کسانی که امسال در کاخ جشنواره حاضر شدهاند، متوجه حساسیت بیشتر نسبت به نظم حضور شدهاند. پردیس سینمایی ملت، در این دوره تنها به خبرنگاران محدود شده و کنترل جدیتری برای جلوگیری از ورود افراد غیرمرتبط اعمال میشود؛ رویکردی که مانع تکرار ازدحامهای غیرحرفهای سال گذشته شده و جشنواره را به محیطی تخصصیتر تبدیل کرده است. این روند به جایی رسیده که گاه سینماگران شناختهشده نیز در روزهایی که فیلم ندارند، پشت در ماندهاند! این یعنی فضا «ملت» بیش از فضای «میلاد» در سال گذشته، مهیای میزبانی از اکرانهای ویژه برای اصحاب رسانه است.
مورد سوم: یک فهرست ویژه
در چنین شرایطی، فهرستی وجود دارد که میتواند در بخش ویژه جشنواره چهل و چهارم نمایش داده شود. در صدر این فهرست، همچنان فیلم «قاتل و وحشی» حمید نعمتالله قرار دارد که در صدر مطالبه سینماگران برای رفع توقیف است و البته حالا «برمودا» اثر محمد کارت نیز به آن اضافه شده است. «غذای نیمروز» مجید مجیدی هم جزو گزینههای مهمی است که هرچند به گفته دبیر جشنواره در گفتوگو با «رها» به دلیل طولانیشدن مراحل فنی به جشنواره نرسید اما شاید به روزهای پایانی جشنواره برسد و احتمالاً قابلنمایش خواهد بود. در نهایت حتی میتوان به آثاری چون «دکتر فونگویر» به کارگردانی بهروز افخمی نیز فکر کرد؛ چراکه این فیلم به گفته بهروز افخمی، به علت مشکلات پستولید و قطعی اینترنت، بهموقع تکمیل نشده و اگر به پایان برسد، احتمال نمایش آن در بخش خارج از مسابقه دور نیست.
مورد چهارم: شکستن یخ واکنشها
در نهایت، میتوان مطمئن بود نمایش فیلمهایی چون «قاتل و وحشی» و «برمودا» میتواند سکوت بخشی از فضای رسانهای و مجازی جشنواره را نیز بشکند و بحثها را درباره حضورنیافتن در جشنواره به پایان برسانند. طبیعتاً سینماگران پشتیبان رویدادی خواهند بود که میتواند با باز کردن باب گفتوگوی جدی درباره سینما، به رفع مشکل فیلمها بپردازد. اگرچه در این زمینه، باید به این موضوع دقت کرد که مسئله نبود بخش ویژه، بیش از آن که مشکل دبیر جشنواره باشد، به مجموعهای از نهادهای سینمایی و غیرسینمایی بازمیگردد که گاه به دلایل ممیزی، نگرانی از واکنشهای منفی یا فشارهای بیرونی، مانع نمایش برخی آثار میشوند. شاید اگر این بخشها کمی سهلتر به ماجرا نگاه کنند، احتمالاً ایجاد بخش ویژه دور از دسترس نباشد.