به گزارش خبرنگار رها، در میان نکات مرتبط با فراخوان چهلوچهارمین جشنواره ملی فیلم فجر که پیشتر در گزارشی مشروح به ابعاد مختلف آن پرداخته بودیم، یکی از مهمترین نکات مربوط به جایگاه فیلماولیها در این رویداد است که با تکرار تجربه حذف بخش «نگاه نو» به نظر میرسد باید نگاهی آسیبشناسانهتر به آن داشت.
براساس فراخوان جشنواره چهلوچهارم، در این دوره هم همچون دوره چهلوسوم بخش مستقلی به نام «نگاه نو» که مختص فیلمهای کارگردانان فیلماولی باشد وجود ندارد و همه آثار در بخش «سودای سیمرغ» داوری میشوند. در این دوره سیمرغ «بهترین فیلماول» بهطور کامل حذف شده و تنها سیمرغ «بهترین کارگردان فیلماول» اهدا میشود.
این تغییر در ترکیب جوایز و چیدمان ویترین آثار در جشنواره، در حالی صورت میگیرد که فیلمسازان فیلماولی همواره یکی از استوانههای کنجکاویبرانگیز برای این رویداد بودهاند و بخش زیادی از امیدهای تازه در ادوار مختلف جشنواره، به پشتوانه رونمایی از استعدادهای نو، متبلور شده است.
جایگاه متزلزل فیلماولیها در فجر
ماجرای جایگاه و کیفیت حضور کارگردانان فیلماولی در جشنواره فیلم فجر بهعنوان مهمترین آوردگاه سالانه داشتههای سینمای ایران اما محدود به دوره پیش رو نیست و در یک بازخوانی تاریخی متوجه فرازوفرودهای ناظر به این بخش میشویم.
فیلمهای اول از سومین دوره جشنواره فیلم فجر بود که توانستند سهمی اختصاصی برای خود در این رویداد داشته باشند که این حضور با عنوان «بخش فیلمهای اول و دوم» تا سال ۷۵ و دوره پانزدهم بدون تغییر ادامه پیدا کرد. آثار این بخش البته توسط همان هیأت داوران بخش سودای سیمرغ داوری میشدند.
با تغییر دولت و مدیریت سینما، در سال ۱۳۷۶ بخش فیلمهای اول و دوم بهطور کامل از فراخوان حذف شد و تا دوره بیستم در سال ۸۰ آثار فیلمسازان فیلماولی، شانسی حداقلی برای راهیابی به بخش اصلی داشتند.
از دوره بیست و یکم اما بازگشت فیلماولیها به جشنواره با یک تغییر همراه شد و از این دوره هیأت داوری مستقلی، بررسی آثار فیلمسازان کار اولی را به عهده گرفت. این مسیر تا سال ۹۵ ادامه داشت تا باردیگر سهم فیلماولیها از جشنواره بهجای یک بخش مستقل، به یک سیمرغ اهدایی از سوی هیأت داوران «سودای سیمرغ» تقلیل پیدا کند.
این جریان حذف و اضافه تا همین دوره اخیر یعنی چهلوسومین جشنواره فیلم فجر هم ادامه داشت و فیلماولیها گاهی در بخش «نگاه نو» و بهصورت مستقل از بخش «سودای سیمرغ» داوری میشدند و گاه با تلفیق سهمیه، حضورشان به بخش اصلی محدود میشد.
بخش «نگاه نو» و چالشهایش
مهمترین نکتهای که حضور بخش مستقل «نگاه نو» در کنار «سودای سیمرغ» را در طول همه ادوار مختلف جشنواره فجر، از نگاه طیفی از علاقهمندان سینما حائز اهمیت میکرد، افزایش شانس حضور این دست آثار در رقابت نابرابر با فیلمسازان صاحبنام بود. به معنای دیگر با توجه به ظرفیت محدود بخش «سودای سیمرغ» در ادوار مختلف و نیز اولویت داشتن فیلمسازان صاحبنام و پرسابقه برای افزایش اعتبار جشنواره در نگاه برگزارکنندگان، طبیعتا شانس این گروه از فیلمسازان برای راهیابی به جشنواره به حداقل میرسید.
از سوی دیگر اختصاص بخش ویژهای بهنام «نگاه نو» هم با این چالش برای فیلماولیها مواجه میشد که آثارشان فرصت داوری در بخشهای فنی و حتی بازیگری را از دست میدادند چرا که سهم فیلمهای این بخش تنها دو سیمرغ بهترین فیلم و بهترین کارگردانی بود و برخلاف بخش سودای سیمرغ، آثار این بخش از داوری سایر عوامل محروم میماند؛ نمونه متأخر آن هم فیلم «بیبدن» بود که به دلیل عدم راهیابی به بخش «سودای سیمرغ» بازی الناز شاکردوست در آن مورد داوری قرار نگرفت و این اتفاق با اعتراض شدید عوامل فیلم و شاکردوست هم مواجه شد.
چشم امیدی که نباید کور شود
سال گذشته و زمانی که منوچهر شاهسواری در مقام دبیر جشنواره چهلوسوم اعلام کرد بخش مستقلی به نام «نگاه نو» در جشنواره وجود ندارد و فیلمهای اول هم در بخش «سودای سیمرغ» داوری میشوند، خروجیاش به شلوغی عجیب و تعداد بالای فیلمهای راهیافته به بخش اصلی منتهی شد که با اعتراض مخاطبان جشنواره و رسانهها هم مواجه شد.
در واکنش به این بازخورد در دوره گذشته، حالا در فراخوان سقف فیلمهای قابلپذیرش در بخش «سودای سیمرغ» ۲۲ فیلم اعلام شده است که رقمی استاندارد بهحساب میآید اما همچنان خبری از بخش «نگاه نو» نیست و این اتفاق با توجه به خبرهای منتشرشده درباره تعدد فیلمهای در دست تولید توسط فیلمسازان صاحبنام، به معنای کاهش شانس فیلمسازان فیلماولی برای حضور در جشنواره چهلوچهارم است.
این روزها اخبار مربوط به پروژههای تازه کارگردانانی همچون مجید مجیدی، بهمن فرمان آرا، رسول صدرعاملی، بهروز افخمی، حمید نعمتالله و مسعود کیمیایی در رسانهها منتشر میشود و همزمان فیلمسازان جوانتری همچون محمد کارت، محمدحسین مهدویان، سروش صحت، محسن قرایی، امید شمس، کاظم دانشی، علیرضا معتمدی، بابک خواجهپاشا، مهدی شامحمدی و ابراهیم امینی هم مشغول کارند. بیشک برگزارکنندگان جشنواره چهلوچهارم نمیتوانند از این ترکیب وسوسهکننده برای ویترین خود چشمپوشی کنند اما سوال این است که فیلمسازان گمنام فیلماولی قرار است چه سهمی از ۲۲ فیلم بخش «سودای سیمرغ» داشته باشند؟
تصمیم به تعدیل تعداد فیلمهای بخش اصلی، تصمیمی اصولی و قابل پذیرش از سوی سیاستگذاران جشنواره پیش رو محسوب میشود اما با توجه به اصرار بر حذف بخش «نگاه نو» آیا قرار است مهمترین ویترین سالانه سینمای ایران از هیجان رونمایی از استعدادهای تازه محروم بماند؟ سهم فیلماولیها از این دوره چه خواهد بود؟