به گزارش رها، مرکز روابط عمومی و اطلاعرسانی وزارت بهداشت با توجه به مشاهدات، بررسیهای میدانی و پژوهشی و اعلام هشدار چهرههای برخی فرهنگی و اجتماعی درباره آثار سو نمایش مصرف مواد مخدر و روانگردان در آثار سینمایی روز، سریالهای شبکههای نمایش خانگی و برخی برنامههای نمایشی گفتگو محور فضای مجازی، توجه سیاستگذاران و جامعه عمومی رابه نکات زیر جلب میکند:
۱. روند افزایش نمایش مصرف مواد مخدر و روانگردانها در رسانههای تصویری
در سالهای اخیر، صحنههای مصرف مواد مخدر در فیلمها و سریالها بسیار واضحتر و بیپردهتر شده است. شبکههای نمایش خانگی و برخی تاکشوها به گونهای عمل میکنند که انگار مصرف مواد مخدر امری طبیعی یا پذیرفته شده در سطح جامعه است و مصرف این موارد به گونهای تصویر میشود که نه تنها عواقب منفی ندارد بلکه تاثیرات مثبتی هم دارد.
۲. پیامدهای عادیسازی استفاده از مواد مخدر
◉ تحقیقات علمی نشان میدهند که در حوزه رسانهای سه عامل اصلی در طبیعی سازی مصرف مواد مخدر و درنتیجه افزایش مصرف این مواد در جوامع نقش دارند:
◉ نمایش محتواهای حاوی مصرف:افزایش نشان دادن مصرف مواد مخدر بدون پیامهای منفی یا عدم تأکید بر پیامدهای خطرناک آن.
◉ افزایش احساس دسترسپذیری و نگرش اجتماعی: وقتی مصرف مواد مخدر در جامعه بیشتر تصویر شود انگار که مصرف آن رایجتر است، افراد و به ویژه جوانان احساس گناه یا نگرانی کمتری نسبت به آن خواهند داشت.
◉ تکرار و نمایش گسترده مصرف: تکرار مصرف این مواد در شکل نمایشی موجب کاهش حساسیت مخاطب و احتمال افزایش کنجکاوی برای تجربه مواد مخدر می شود.
۳. ابعاد «عادیسازی» مصرف
◉ افزایش نمایش بیپرده و واضح مصرف مواد به صورت تصویری و صوتی
◉ کمرنگ شدن پیامهای منفی یا محدود شدن آن به پیامدهای نهچندان جدی
◉ کاهش حساسیت مخاطب نسبت به خطرات مصرف مواد
◉ ایجاد خلل در چارچوبهای اخلاقی و آموزشی معمول جامعه و از بین رفتن حساسیت عمومی و فضای پرهیز و مقابله و درنهایت کاهش حساسیت عمومی به هشدارها و پیامهای پیشگیری
۴. نمونههای موردی
◉ تنها برخی نمونههای موردی مصرف موارد مخدر در فیلمها و سریالها و برنامههای شبکههای نمایش خانگی: «زخم کاری»، «قورباغه»، «حیثیت گمشده»، «صبحانه با زرافهها»، «پیرپسر»، «قسطنطنیه»، «غربت»، «گردن زنی»، «مرد عینکی»، «جنگل آسفالت»، «دایناسور»، «پدر گواردیولا»، «خوب؛ بد، جلف»، «بازنده»، «میخواهم زنده بمانم»، «شغال» و دهها مورد دیگر در میان آثار نمایشی این سالها مصرف مواد مخدر را به کرات تصویر کردهاند و به نوعی به عادی سازی آن پرداختهاند.
◉ یک مورد ناراحت کننده اخیر این است که مجری تاکشویی محبوب از تمامی مهمانان خود درباره مصرف مواد مخدر سؤال میکند و حتی یکی از مهمانان اعلام میکند که نمیتواند کاری کند که فرزندش در آینده مواد مخدر را امتحان نکند، که نمونهای عینی از نمایش عادی سازی مصرف و احساس ناتوانی والدین است.
۵. واکنشها و نگرانیها
◉ وزارت بهداشت و ستاد ملی مبارزه با مواد مخدر بارها نسبت به نمایش بیضابطه و بدون چارچوب اخلاقی مصرف مواد در رسانهها هشدار دادهاند.
◉ نگرانی اصلی آن است که مخاطبان، به ویژه نوجوانان و جوانان، با مصرف مواد مخدر به شکل طبیعی آشنا شوند و پیامدهای خطرناک آن کمرنگ جلوه داده شود و برعکس لذتهای آن برجسته شود.
◉ برخی اهالی هنر معتقدند هنر باید آینه واقعی جامعه باشد و نمایش واقعگرایانه همه موارد اجتماعی و مثلا مصرف مواد مخدر نه تنها آسیب رسان نیست بلکه میتواند به اطلاعرسانی کمک کند، اما این امر نیازمند چارچوبهای اخلاقی و همراه با پیامهای پیشگیری است و صرف تصویر کردن مصرف بخصوص در حالت طنز و همراه با شوخی و خنده و انتساب صفات مثبتی به این مصرف بسیار آسیبرسان است.
۶. توصیهها
◉ رسانههای جمعی بخصوص اهالی هنر سینما و پلتفرمهای نمایشی و سازندگان محتواهای فضای مجازی باید در نمایش مصرف مواد مخدر با دقت عمل کنند و پیامدهای منفی و خطرات آن را برجسته کنند.
◉ خانوادهها و والدین باید نظارت بر محتواهای مورد تماشای فرزندان خود را به صورت نامحسوس بیشتر کنند و گفتگوی خود با نوجوانان و جوانان را افزایش دهند و درباره خطرات مواد مخدرها به آن آموزش دهند.
◉ عموم مردم باید نسبت به عادیسازی مصرف مواد در رسانهها و فضای مجازی آگاه باشند و آن را به عنوان رفتاری قابل پذیرش تلقی نکنند و حتی از این گونه موارد استقبال نکنند.
در نهایت مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی وزارت بهداشت ضمن قدردانی از همه اهالی هنر و رسانه که دغدغه آسیبهای اجتماعی دارند و به زبان هنر همراه حافظان سلامت ایرانیان هستند، تأکید میکند که برای در امان ماندن از آسیبهای متعدد استفاده از مواد مخدر و اعتیاد به این مواد که هم در حوزه سلامت جسمی و هم در حوزه سلامت روان و هم در حوزه سلامت اجتماعی آسیبرسان هستند، و درنهایت کاهش مصرف این گونه مواد و کاهش اثرات منفی مصرف آنها، نیازمند مسئولیتپذیری همه اهالی هنر و هنرمندان و رسانهها، و افزایش سواد سلامت و سطح آگاهی خانوادهها و حمایت عمومی جامعه هستیم.